تغيير جهت داده است ، همان طورى كه بيمارى دستگاه گوارش باعث بىميلى به خوردن و آشاميدن مىگردد ، در صورتى كه اينها وسيلهء زنده بودنند . پس هر دلى كه به چيزى جز خدا علاقهمند باشد ، به هر اندازه كه علاقه باشد به همان اندازه آن دل مريض است ، مگر اينكه علاقه به آن چيز در جهت محبّت خدا و دين خدا باشد كه در اين صورت دليل بيمارى دل نيست .
حال كه به طور قطع دانستى كه اين اخلاق نيكو را مىتوان با عادت و تمرين به دست آورد ، و تمرين و رياضت هم جز اين نيست كه در آغاز كارهايى را از روى زحمت انجام دهد تا سرانجام عادى و طبيعى گردد .
نمونهء اين مطلب ، كسى كه قصد دارد نويسندهء ماهرى شود ، به طورى كه نويسندگى امرى طبيعى و عادى شود راهى ندارد جز اينكه با دست آنچه را كه يك نويسندهء ماهر انجام مىدهد ، او نيز انجام دهد ، و مدتى طولانى بر اين كار - خوش نويسى - مواظبت كند ، پس اگر نويسنده خط خوبى نوشت ، او هم با زحمت نظير او مىنويسد ، و بعد هم مواظبت مىكند تا اينكه به صورت ملكه نفسانى شده و به طور طبيعى خطّ خوب مىنويسد . و همچنين كسى كه مىخواهد فقيه در دين شود ، هيچ راهى ندارد جز اينكه كارهايى را كه فقها كردهاند يعنى تكرار مطالب براى خبره شدن ، او هم انجام دهد تا اينكه فقاهت بر قلب او جايگزين شود ، و او فقيه گردد .
همچنين كسى كه مايل است ، بخشنده ، پاكدامن ، فروتن و امثال اينها شود ، بايد كارهاى اين قبيل افراد را با زحمت انجام دهد تا به صورت عادتى طبيعى درآيد . همان طورى كه يك دانشجوى فقه از اين هدف با تعطيل شدن يك شب نااميد نمىشود ، و با تكرار يك شب به هدف نمىرسد ، همچنين كسى كه در صدد تزكيهء نفس و آراستن آن به اخلاق حسنه است ، با يك روز عبادت كردن به هدف نمىرسد ، و با سرزدن معصيتى در يك روز هم نبايد نااميد شود ، و اين است مفهوم سخن ما كه ( 5 ) يك گناه كبيره باعث شقاوت ابدى نمىشود . امّا يك
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 184
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص١٨٤