عادات خوب ، عادت كرده ، و از تمام عادتهاى بد دورى كند ، و بر مواظبت افعال نيك - چون كسى كه شيفته آنها بوده و از آنها لذّت مىبرد ، و از كارهاى زشت ناراحت است و از آنها رنج مىبرد - همّت گمارد ، چنان كه پيامبر خدا ( ص ) فرمود : نماز باعث روشنى چشمم است . و هر وقت انجام عبادتها و ترك گناهان از روى بىميلى و سنگينى انجام پذيرد دليل كاستى بوده و بدان وسيله به كمال سعادت نتوان رسيد جز اينكه در مراقبت بر اين اعمال - هر چند از روى بىميلى - خير كثير است . اما بين علاقه و بىعلاقگى فرق زيادى است ، و اين است مفهوم آيهء مباركه : « و انّها لكبيرة الّا على الخاشعين . » ( 2 ) پيامبر خدا ( ص ) مىفرمايد : خدا را با علاقه عبادت كنيد ، پس اگر نتوانستيد ، پس در ايستادگى برابر بىميلىتان خير فراوانى است . آنگاه در رسيدن به سعادتى كه در مقابل حسن خلق وعده دادهاند ، لذّت بردن از اطاعت خدا و رنج بردن از معصيت گاه و بىگاه ، كافى نيست ، بلكه سزاوار است كه مداوم و در طول عمر انسانى باشد ، و هر چه عمر بيشتر طول كشد ، فضيلت سختتر و كاملتر شود ؛ و براى همين است كه از پيامبر ( ص ) در بارهء سعادت كه مىپرسند ، مىفرمايد : تمام عمر در طاعت خدا گذراندن ، و از اين روست كه انبياء و اوصياء و افراد صالح مرگ را دوست نداشتند ، چون دنيا را كشتزار آخرت مىدانستند ، و هر چه عبادت در طول عمر بيشتر ، اجر و ثواب افزونتر و نفس آدمى پاكيزهتر و كاملتر مىشود .
هدف از عبادات ، استوارتر شدن اثر آنهاست ، و تأثير آن نيز منوط به مواظبت بيشتر است ، و هدف از اخلاق هم آن است كه از نفس ريشهء حبّ دنيا قطع شود ، و علاقه به آخرت در آن ريشه دواند ، و چيزى محبوبتر از لقاى پروردگار براى او نباشد ، پس تمام مال و وسايلش را جز در راهى كه او را به رضاى پروردگار برساند ، صرف نكند ، و دوست بدارد كه بر خويشتن رنج عبادت را بچشاند تا به صورت خلق و طبيعتى درآيد ، و از خواب و آسايش در نزد او نشانى
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 182
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص١٨٢