حد أقل فاصلهء زاويهاى ماه وخورشيد براي ممكن شدن رؤيت
در شكل ( 2 ) ، مشاهده گرديد كه تصوير قسمتى از سطح نيمكرهء روشن ماه بر صفحهء عمود بر امتداد ديد ناظر ماه در زمين ، در اوقاتى از ماه قمري ، يعنى در أوايل وأواخر آن به صورت هلال پديدار مىشود . حال اگر كرهء ماه كاملا كروى شكل وعارى از هر گونه پستى وبلندى مىبود ، تصوير قسمتى از سطح نيمكرهء روشن ماه ، به صورت هلالي پديدار مىشد كه اندازهء كمان بيرونى آن محصور بين دو نوك تيز لبههاى آن ، دقيقا برابر 180 درجه مىشد . امّا عملا اينگونه نيست واندازهء اين كمان كمتر از 180 درجه است .
اين مطلب مورد توجه آن دره دانژن
andre danjon
( 1967 - 1890 ) قرار گرفت . « 1 »
اين منجّم فرانسوى ، زماني كه در سال 1931 رياست رصد خانه استراسبورگ را بر عهده داشت ، در 13 ماه اوت همان سال درست 16 ساعت و 12 دقيقه قبل از قران نيّرين ، هلال ماه را با تلسكوپ مشاهده كرد ودر كمال تعجب دريافت كه اندازهء كمان خارجي هلال ، محصور بين دو نوك تيز لبههاى آن ، 180 درجه نه ، كه در حدود 80 - 70 درجه بود . أو در مشاهدات ديگر وبا بررسى رصدهاى به عمل آمدهء گذشته ، دريافت كه اين امر يك پديدهء عمومى است وبا افزايش فاصلهء زاويهاى ماه وخورشيد ويا افزايش عمر ماه نو پس از لحظهء قران ، اندازهء كمان بيرونى هلال افزايش مىيابد .
دانژن در سال 1932 « 2 » علت اين پديده را چنين بيان داشت : وقتي كه هلال باريك ماه را مشاهده مىكنيم ، طرف سايهء كوههاى ماه به طرف ناظر زمينى قرار دارد لذا مانع ديدن قسمتى از سطح روشنشدهء ماه در آن طرف كوههاى ماه كه به طرف ناظر قرار ندارد ، مىشود . بدين علت هلال ماه ، باريكتر از حالتي است كه اگر كره ماه بدون پستى وبلندى وكاملا به شكل كرهء كاملى مىبود .
بررسى بيشتر اين پديده توسط اين منجم ، منتهى به پيدا كردن حد أقل فاصلهء زاويهاى ماه وخورشيد گرديد كه در كمتر از آن ، رؤيت هلال امكانپذير نيست .
هامش
( 1 )joseph ashbrook , mero about the visibility of the lunar crescent , sky and telecope , february 1972 , pp . 95 - 96 , sky publishing corp . , 49 bay state rd . , cambridge , ma . , 02138 , usa .( 2 )ibid . , p . 96