از اين فرصت استفاده مىكنم واندك تجربهء خود را در اين زمينه پيش روى شما قرار مىدهم ، همان كه پيشتر نيز در نخستين ديدارمان در مركز اسلامى افتاء از آن سخن گفتم . ريشهدار كردن وحدت اسلامى از دو راه شدني است : 1 . وحدت فقهى . . . ،
2 . كوششهاى جمعى . اين راه در تلاشهاى مشتركى نمود مىيابد كه براي تحقّق أهداف خاصّ ديني واجتماعي صورت مىگيرد . . . به عنوان نمونه برخى از اين أهداف را يادآور مىشوم :
1 . أهداف كاملا ديني ، مانند وحدت عيدها وشعائر ديني ويكى شدن ألفاظ برخى از عبادتها مانند اذان ونماز جماعت . مىتوان براي به دست آوردن طلوع ماه نو در أفق به روشهاى نوى علمي اعتماد كرد تا روز عيد فطر به دقت معلوم شود ومسلمانان جهان بتوانند روز واحدى را به عنوان عيد گرامى بدارند وبه راحتى بتوانند از پيش براي اين روز برنامهريزى كنند . همچنين مىتوان براي اذان الفاظى را در نظر گرفت كه مورد پذيرش همگان باشد . . . . « 1 »
چنان كه در « باب سوم : اعتبار قول هيوى در رؤيت هلال » گذشت ، امام موسى صدر اين پيشنهاد را در مجمع البحوث الإسلامية نيز مطرح كرده وگفته است :
يا بايد اين روش را بپذيريم ويا در جلسهاى مشترك به استماع رؤيتهاى شهود بپردازيم ودربارهء ثبوت هلال عيد تصميم مشتركى بگيريم .
از جمله تلاشهاى فردى عالمان أهل سنّت نوشتن كتابها ، رسالهها ومقالههايى در اين زمينه است مانند :
1 . دانشمند مغربى حافظ غمارى ، أبو الفيض أحمد بن محمّد بن صديق ( م 1380 ) - كه تمايلات عارفانه وصوفيانه داشته وضد وهّابيت ودر ردّ ابن تيمية كتاب نوشته است واز جمله آثار اوست : فتح الملك العليّ بصحّة حديث « باب مدينه العلم عليّ » - كتابي بدين منظور تأليف كرده است به نام توجيه الأنظار لتوحيد المسلمين في الصوم والإفطار كه سألها پيش در مصر وسپس در أردن چاپ شده است . أو در اين كتاب تمام توان خود را به كار برده است تا براي رفع اختلاف در آغاز ماههاى قمري ، عدم اشتراط آفاق را - مانند آية الله خوئى رحمه اللّه البتة با اندكى تفاوت - اثبات كند . نيز قول هيوى ومنجّم را با
هامش
( 1 ) . هفت آسمان ، شمارهء 7 ، ص 130 - 133 ، « تقريب مذاهب اسلامى ، گامى به پيش » .