افطارتان را به روزه بدل نمودهام ! » « 1 » و از « مهدى عباسى » روايت شده كه گفت : « مردى از زنديقان نزد من اقرار كرد كه او 400 حديث جعل كرده و اكنون در ميان مردم دست به دست مىگردد . » مصنف گويد : از جمله كسانى كه جعل حديث مىكردند : « مغيرةبن سعيد » و « بيان » بودند . ابننمير گويد : « مغيره ساحر بود و بيان زنديق ، و خالدبن عبدالله قصرى آن دو را كشت و در آتش سوزانيد . » در ميان اين زنديقان كسانى بودند كه كتاب شيخى ساده لوح را مىگرفتند و احاديث جعلى را در آن جاسازى مىكردند و آن شيخ به گمان اينكه حديث خود اوست ، آنها را روايت مىنمود . »
و از « حكمبن مبارك » روايت شده كه گفت : « از حمّادبن زيد » شنيدم كه مىگفت : « زنديقان چهارده هزار حديث را جعل كرده و به رسول خدا نسبت دادند » « 2 »
نتيجهى اين بحث
اين حقيقتِ داستان جملات قافيهدار دربارهى « غرانيق » بود . اما داستان بازگشت مهاجران از حبشه و حقيقت آن چنان است كه مىآيد :
بلاذرى دربارهى هجرت از مكه به مدينه گويد : « مسلمانان در حال خفا و استتار آماده رفتن به مدينه مىشدند و به تدريج در مكه ناپديد مىگرديدند . و گفته شده : بين اولين وآخرين آنها يكسان طول كشيده است ، و در اين راه يكديگر را با مال و امكانات يارى و همراهى مىكردند . خبر هجرت آنها به برادران مسلمانشان در حبشه رسيد و برخى از آنان به مكه بازگشتند تا همراه پيامبر به
هامش
( 1 ) - تاريخ طبرى ، ج 3 ص 376 ، چاپ اروپا ؛ تاريخ ابناثير ، ج 6 ص 3 ؛ تاريخ ابنكثير ، ج 10 ص 113 ؛ و ميزان الاعتدال ، ذهبى .
( 2 ) - الموضوعات ، ابنجوزى ، ج 1 ص 38 37 ، چاپ مدينه منوره 1286 ه - .