خداست ، جاى فرود آمدن وحى او و جاى نماز گزاردن فرشتگانش است ، تجارتخانهء شايستگان و اولياى خداست . نيكوكاران از دنيا رحمت خدا را به دست مىآورند و سود آنان بهشت است . با اين همه امتيازات كيست كه دنيا را مذمّت مىكند ؟ ! درحالىكه جدايى خويش را اعلام كرده و از فراق خود با فرياد ، آگاهى نموده و از مرگ خود خبر داده ! پس به وسيلهء شادمانى ناپايدار خود مردمان را به شادى جاويدان تشويق نموده ، و با آشكار ساختن بلاى خود مردم را از روى ترغيب و ترهيب برحذر داشت . اى كسى كه دنيا را مذمّت مىكنى و به حيلهء آن فريفته شدهاى و به نيرنگهايش گول مىخورى ، چه وقت دنيا تو را فريب دارد ؟ آيا از راه زير خاك رفتن پدرانت و يا در بستر خاك آرميدن مادرانت ، تو را گول زد ؟
( 9 ) . و مع عسرها يسران .
تلميحى دارد به آيهء 5 و 6 سورهء الشرح
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
. در زبان عرب دو معرفه يكى شمرده مىشود ، امّا دو نكره به همان حالت خود باقى مىماند . با توجّه به آيههاى مذكور ، خداوند در مقابل يك عسر دو يسر قرار داده است . در تفسير كبير آمده است كه :
« چون اين آيت فروآمد ، پيغامبر - صلى اللّه عليه و سلّم - از خانه بيرون آمد شادمان و گفت : لن يغلب عسر واحد على يسرين : هرگز يكى تنگى بر دو فراخى غلبه نتواند كرد . قال الشاعر :
ألا يا أيّها المرء الذى * فى عسره أصبح
إذا ضاق بك الأمر * ففكّر فى : ألم نشرح
فعسر بين يسرين * إذا فكّرتها فافرح »
ج 2 ، صص 601 - 602 .
( 10 ) . الدنيا دار التأديب و التعريف . . . .
دنيا خانهء ادب كردن و دانا ساختن است كه به وسيلهء سختى كشيدنهايش انسان را به محبوب جهان اخروى مىرساند ، و همچنين وى را به ميدان كارهاى نيك رهنمون مىسازد ، يعنى كارهايى كه صاحبان آن را به سوى بهشت سوق مىدهد و به درجهء رستگارى مىرساند ، كه پرهيزگاران به وسيله همين درجهء رستگارى به مقام بهشت جاويدان ارتقا مىيابند . همچنين دنيا پنددهندهء هركه اهل تعقّل و تدبّر و نصيحتكنندهء هر پذيراى نصيحت است . و دنيا نيز بستر مهلت و ميدان كار و كوشش مىباشد . جبّاران و گردنكشان را مىشكند و درهم مىكوبد و بينيهاى متكبّران را به خاك مىمالد ، و ابدان خرامندگان را به خاك مىپوشاند ، و فريفتگان را از پا درمىآورد و مىافكند ، و ثروت بخيلان را مىپراكند و قاتلان را مىكشد ، و مرگ را عدالتوار در حقّ عالميان اعمال مىدارد . ثواب در آن ، چندين برابر مىگردد ، و گناهان بندگان با تحمّل دردها