هاىوهو
يكى از مشايخ كه گويا سهل بن عبد اللّه شوشترى باشد خطاب به مريدانش اظهار داشته هرگاه اندوهناك شويد آخ نگوئيد چه آنكه آخ نام شيطانست بلكه آه بگوئيد كه نام خداى رحمن است و همچنين كلمه « وه » هم نام خداست چه آنكه اين كلمه ، مقلوب لفظ جلاله « هو » است و دو حرف بودن اين اسم از آن است كه زبان سر نمىتواند به حرف واحد گويائى داشته باشد براى آنكه زبان از موجودات جفت است ليكن زبان سر قدرت گويائى به حرف واحد را دارد براى آنكه در جوف هر فردى يك قلب بيش نيست « 1 » و هاى موجود در اللّه همين هاء است كه با صعود و نزول نفس ايجاد مىگردد و الف و لام مشدده الف و لام تعريف است و تشديد هم بخاطر تمكن دادن تعريف است براى آنكه ها ساكن است و لام تعريف هم ساكن است و معمولا هرگاه دو حرف ساكنى در محل واحدى اجتماع كنند حرف اول مكسور مىشود و « إله » بكسر لام تلفظ مىشود و شباهتى به فعل پيدا مىكند و از قالب اسمى بيرون مىرود و لامى به آن افزوده مىشود و به همتاى خود كه لام تعريف باشد منضم مىشود و لام نخستين به حالت جزمى اولى خود باقى مىماند و لام دومى متحرك مىشود و همه اين محتملات بخاطر « ها » است كه اسم اعظم بارىتعالى مىباشد .
هامش
( 1 ) - حق متعال فرموده ما جعل اللّه لرجل من قلبين فى جوفه .