عبادت پرداخته و از اهل و دارائى و صاحبان مقامات دنيائى گريزانند و تنهائى و قناعت در خوردن و آشاميدن و پوشاك را جويانند « خيالزده » و « بخت برگشته » نامى ، و پندارى كه آثار ديوانگى بر آنان ظاهر گشته است ، نمىدانى كه او نيز به تو مىخندد كه به متاع كمبهاى دنيائى قناعت ورزيده و با چهارپايان و درندگان در پرداختن به شهوتهاى جنسى انباز گشتهاى .
نماى حال تو و آن عارف همچون كفار و نادانان قوم نوح ( ع ) است ، كه نوح ( ع ) را به مسخره گرفته و برو مىخنديدند كه كشتى مىسازد تا بر آن سوار گردد و خود و پيروانش را از غرقه شدن و مردن برهاند . اما نوح قضاى الهى را مىدانست .
عارف نيز مشغول آمادهسازى كشتى نجات از غرقه شدن در درياى هيولا است ، و پى رهاندن خود و ديگران از دريده شدن بوسيله تمساحهاى هواى نفس ؛ و زبان حال او سخنى است كه خداوند متعال از عارفان حكايت نموده ، فرمايد « 3 » :
« اگر شما ما را مسخره مىكنيد ما نيز شما را مسخره خواهيم كرد همينسان كه شما مسخره مىكنيد و به زودى مىفهميد » .
و نگاه عارفان به افرادى كه در پستگاه شهوتها جاى گرفتهاند چون نگاه عاقلانست بر كودكانى كه سخت به لذتهاى كودكانه چسبيدهاند ، و از اينرو مىبينيم اينان از خلق گريزانند و تنهائى و خلوت را برمىگزينند و از مال و مرتبه مىگذرند ، چون مىدانند كه آنان را از لذت مناجات بازمىدارد ، از اينرو از اهل و اولاد روىگردانند و اشتغال به خدا را برتر از اشتغال با آنان مىدانند .
اينها چنين كسانيند و شما چنان .
فصل [ 5 ] سنجش احوال
غرض از احوال ، اخلاق و ملكات فاضلهى نفس انسانى است كه با
هامش
( 3 ) -إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَما تَسْخَرُونَ * فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ .[ سوره هود 11 / 38 - 39 ]