تلقين كن و قبرش را وسيع گردان ، به حق پيامبرت و پيامبران پيش از من ، اى كه تو مهربانترين مهربانانى . « 1 »
تا اينجا بحث از اقسام سه گانهء توسل پايان يافت و معلوم شد كه هر سه نوع ، مورد تأييد قرآن و حديث و سنّت است و تصوّر اين كه توسّل به غير خداى سبحان ، خدا پنداشتن او و عبادت غير خداست ، باطل است ، به دو جهت :
اوّل : اگر توسّل به دعاى پيامبر صلى الله عليه و آله و به خود او و به حق او شرك بود ، مىبايست هر توسّلى حتى توسّل به ديگران در امور عادى هم شرك باشد ، در حالى كه قطعاً چنين نيست ، زيرا همه از نوع توسّل به اسباب است ، چه اسباب عادى يا غير عادى ، طبيعى يا غيرطبيعى .
دوم : دانستى كه عبادت ، خضوع در مقابل ديگرى به عنوان آن است كه او خدا يا پروردگار است يا كارهاى خدا به او سپرده شده است . در توسل به پيامبران و صالحان و شهدا هيچ يك از اين قيدها نيست ، بلكه از اين جهت به آنان توسل مىشود كه بندگان مورد احترام خدايند و دعاى آنان نزد خداوند سبحان مستجاب است ، يا اينكه خودشان و حق ايشان نزد خداوند ، منزلتى دارند و توسل به آنان ، درياى رحمت الهى را به جوش و خروش مىآورد . چگونه توسّل به پيامآور توحيد ، شرك است ، در حالى كه به او از اين جهت توسّل مىجويند كه با شرك مبارزه كرد و بنيان شرك را در هم ريخت ؟ !
سوم : توسل به دعاى پيامبر صلى الله عليه و آله و صالحان پس از مرگ
از اقسام توسّلهاى رايج ميان مسلمانان ، توسّل به دعاى پيامبر صلى الله عليه و آله يا صالحان پس از وفات ايشان است . در اينجا سؤالى مطرح مىشود و آن اين است كه :
توسّل به دعاى ديگرى وقتى صحيح است كه او زنده باشد و دعاى تو را بشنود و جوابت را بدهد و براى برآمدن حاجتت و تأمين خواستهات دعا كند . امّا اگر او از اين دنيا
هامش
( 1 ) . معجم طبرانى : ص 356 ، حلية الاولياء : ج 3 ، ص 121 ، مستدرك حاكم : ج 3 ص 108