تشريح المسائل
* حاصل مطلب در عبارت ( اذا عرفت انّ مستند . . . ) چيست ؟
اين است كه : در بحثهاى قبلى با راههاى انكشاف رأى امام ( ع ) از طريق اجماع آشنا شديم و دانستيم كه مستند و مدرك علم ناقل اجماع نسبت به قول امام يكى از طرق ذيل است :
1 - طريق حس 2 - طريق لطف 3 - طريق حدس .
* حاصل مطلب در عبارت ( و ظهر لك ان الاول . . . ) چيست ؟
تبيين دوبارهء هريك از راههاى سهگانه مذكور است .
1 - طريقهء حس : داراى ارزش است ، ولى مخصوص به زمان حضور امام است و در زمان غيبت ، احدى از مدعيان اجماع چنين ادعايى نكردهاند .
2 - طريقهء لطف : فاقد ارزش است ، چون اصل مبنا در اينجا باطل است و اظهار حق از باب لطف بر امام واجب نيست .
به خاطر اينكه از راههاى متعارف وظيفهاش را انجام داده است .
3 - طريقه حدس نيز داراى شعبات ذيل و فاقد ارزش است .
الف : حدس قطعى عادى كه متكى بر مبادى حسيه ضروريه است .
ب : حدس قطعى اتفاقى كه متكى بر مبادى حسيه غير ضروريه است .
ج : حدس قطعى اتفاقى كه متكى بر مبادى حدسيه است .
* چرا به نظر شيخ حدس قطعى عادى داراى ارزش است ؟
زيرا چنين مبنا و مبدئى براى هركس حاصل شود ، قطع به قول معصوم پيدا مىكند .
لكن ؛ راه مذكور :
اولا : صرف فرض است و واقعيت خارجى ندارد .
ثانيا : به فرض امكان در عالم خارج ، از كجا كه مدعى اجماع براساس طريقه حدس ، به اتفاق الكل و شعبه اول متكى باشد تا گفته شود حجت است بلكه محتمل است ادعايش مبتنى بر هريك از شعبات مذكور باشد . فاذا جاء الاحتمال ، بطل الاستدلال .
* چرا حدس قطعى اتفاقى مبتنى بر مبادى حسيه غير ضروريه ارزش ندارد ؟
چون مبتنى بر علل و عوامل خارجيه است و كليت ندارد يعنى : براى همه حجيت نيست .
به عبارت ديگر : ممكن است اين علل و عوامل براى فرد و يا افرادى فراهم شود مثل : اعتماد و اعتقاد به فتواى علماى فلان طائفه و از اين اعتقاد و اتفاق قطع به رأى امام ( ع ) پيدا نمايند ، لكن چهبسا