كسى را در دانش پارساتر از شريك نديدم بنابراين « حديث با وجود مغرور بودنش حسن است . »
پيشتر دانستيد كه از ثقات ديگرى غير از شريك نيز حديث را روايت كردهاند .
تحريف ديگرى از گفته ترمذى
نيز از امور شگفتانگيز ، تحريف همين عبارت ترمذى توسّط بعضى كجانديشان است ؛ وقتى ديدند كه اين عبارت دلالت بر اعتبار و ثبوت اين حديث دارد ، كلمهى « غير شريك » را به « عن شريك » تغيير دادند . . . اين مطلب در « المرقاة » در شرح اين سخن ترمذى دربارهى حديث « أنا مدينةالعلم » چنين آمده است : « و لا نعرف » يعنى ما نمىشناسيم « هذا الحديث عن احدً من الثقات غير شريك . » كه در آن عبارت ، كلمه غير منصوب است بنابر استثنا . و در نسخهاى مجرور آمده است ، بر اساس اينكه بدل از كلمه « احد » است . گفته شده است : و در بعضى نسخههاى ترمذى است : « عن شريك » به جاى « غير شريك » و خداوند داناتر است . » « 1 » و منظورشان از اين تحريف و اينكه معنى عبارت چه مىشود ، بر هر بيدارى پوشيده نيست . . . ؛ ولى اين تحريف رواج نيافت ؛ بلكه جملهى اصلى و واقعى به محدثان ترمذى رسيد . همانگونه كه در « المشكاة » و « نقد الصحيح » و « أسنى المطالب » و « جمع الجوامع » و « كنز العمّال » و « معارج العلى » و غير آنها آمده است . . .
توهّم نووى
نووى از ترمذى در دنبالهى سخنش نقل مىكند كه او گفت : « به صورت مرسل روايت شده است . » « 2 » و اين نيز غلطى آشكار است . چرا كه ترمذى پس از نقل حديث : « أنا دارالحكمة » با اسنادش از شريك از سلمة از سويد از صنابحى از اميرالمؤمنين عليه السلام گويد : بعضىها اين حديث را از شريك روايت كردهاند و در آن از صنابحى نامى نبردهاند . » « 3 » نووى از اين جمله كه : « در آن ذكرى از صنابحى نكردهاند » توهم كرده كه اين حديث مرسل است . در حالى كه اين موجب مرسل بودن
هامش
( 1 ) . المرقاة في شرح المشكاة 5 / 512 .
( 2 ) . و رُوِىَ مُرْسَلًا .
( 3 ) . صحيح ترمذى 5 / 596 .