درجه ، مشهد رضوى وابرقو چهل وپنج درجه ، بلاد شاپور ونوبندجان - هر يك - چهل ونه درجه ، دهدشت وكازران [ كازرون ] پنجاه ودو درجه ، طبس وإصطخر پنجاه وسه درجه ، قائن پنجاه وچهار درجه ، سيراف پنجاه وشش درجه ، فيروزآباد وخبيص پنجاه وهشت درجه ، غزنين هفتاد ويك درجه ، وفي الخبر الصحيح : « يجزي التحرّي ابدا إذا لم يعلم أين وجه القبلة » « 1 » .
سؤال ثل [ 530 ] :
بعد مسافت بين البلاد را مذكور سازند ؟
جواب :
در صورت اختلاف دو بلد در عرض تنها قدر ما به التفاضل مناط بعد ما بينهما است ، وقاعدهء حساب مشهور كه تفاضل به يك درجه موجب تفاوت مسافت بيست ودو فرسخ ودو تسع فرسخ است در آن مضبوط است .
وامّا در صورت اختلاف طولى ؛ تنها يا با عرض ، پس در آن ؛ ضابطهء مذكوره جارى نيست مگر بر تقدير آنكه هر دو بلد بر خطّ استوا باشند ، چه در آفاق مائله به اعتبار تضايق نصف النهارين كه مناط اختلاف طول است تواند بود ، كه با وجود تفاوت صد درجه يا بيشتر بعد مسافت به يك فرسخ يا كمتر رسد .
پس بنابراين ؛ قدر مسافت يك درجه - مثلا - مختلف مىشود به اختلاف دورى از خطّ استوا ، چنانكه قدر مسافت يك درجهء طولى در مبدأ إقليم اوّل بيست ويك فرسخ وكسرى مىشود ، ودر مبدأ دويم قريب به بيست فرسخ ، ودر مبدأ سيّم هيجده فرسخ وكسرى مىشود ، ودر مبدأ چهارم هفده [ فرسخ ] وكسرى ، ودر [ مبدأ ] پنجم شانزده [ فرسخ ] وكسرى ، ودر [ مبدأ ] ششم پانزده فرسخ ، ودر مبدأ إقليم هفتم - كه عرضش چهل وهفت درجه ودوازده دقيقه است - قريب به سيزده فرسخ مىشود ، ودر منتهاى آنكه عرضش پنجاه درجه وبيست دقيقه است دوازده فرسخ وكسرى مىشود ، وهمچنين به تدريج كم
هامش
( 1 ) كافى : 3 / 285 حديث 7 ، وسائل الشيعة : 4 / 307 حديث 5227 .