عمّه « 1 » زادهء عمرو است - چه حكم دارد ؟
جواب :
هرگاه هبهء معوّضه با شرايط صحّت به عمل آمده ؛ لازم است وبر هم نمىخورد الّا به رضاى طرفين ، خواه هبه به غريب باشد وخواه به قريب « 2 » .
سؤال ق [ 100 ] :
در دعاى ندبه مسطور است كه : « وعرج بروحه إلى السماء » « 3 » وحال آنكه ما ؛ به عروج جسماني قائليم ، توفيق ميان اين هر دو را بيان فرمائيد ؟
جواب :
آنچه به خاطر داعى مىرسد آن است كه : حضرت جهت توافق ميان مذهب متكلّمين وحكما فرموده ، ومتّفق عليه على المشربين را بيان نموده ، واثبات شيء نفى ما عدا نمىكند ، ومفهوم لقب حجّت نيست .
ونيز احتمال دارد كه از جهت مراعاة فهم أكثر عوام ، بلكه أكثر خواص نيز فرموده ، كه في الجملة ملايم اعتقاد وإذعان قلبي ايشان باشد ، چنانكه جناب حكيم على الإطلاق - على الاحتمال ، بل على الظاهر - اين حكمت را مراعاة فرموده ، ومقدمهء معراج را از مسجد الأقصى - كه مسجد بيت المقدس است ، على الظاهر المتبادر - تجاوز ننموده .
ومحتمل است كه : تخصيص روح به ذكر ؛ از جهت تنبيه بر شرافت آن فرموده باشد ، يا براي آنكه مستفيد از معراج ، ومنتفع به تكاليف في الحقيقة روح است ، وانتفاع بدن - بنابر عود - بعينه ؛ بر سبيل مجاز وبالعرض است ، واحتمالات ديگر نيز مىرود كه ضيق وقت گنجايش ذكر آنها ندارد « 4 » ،
هامش
( 1 ) ج ، د ، ه : عم .
( 2 ) حجري : آشنا .
( 3 ) بحار الأنوار : 99 / 105 ، زاد المعاد : 493 ( وعرجت بروحه إلى سمائك ) .
( 4 ) در صورتي احتياج به اين احتمالات داريم كه « عرجت بروحه » صحيح باشد ، ولى اگر « عرجت به » كه در بعضي از نسخ ديگر آمده صحيح باشد - همانطورى كه در مفاتيح الجنان : 533 به عنوان نسخه بدل آمده است - در اين صورت احتياج به اين توجيهات نخواهيم داشت .