و سبزيهاى فراوان ، و فراوردههائى را كه گلهها و رمهها - چه براى تغذيه و چه براى پوشاك - توليد مىكنند در نظر بياوريم ، و بدانيم كه فقط ولايات شمالى و غربى مىتوانند يكصد و پنجاه هزار سرباز در اختيار بگذارند بىآنكه خروج اين نيروى كار به زراعتشان صدمه بزند و آن را مختل كند ، آنگاه درمىيابيم كه قبول تعداد سكنه خيلى قليل هم فرض درستى نمىتواند باشد .
ب . تبار
سكنهء ايران از نظر تبار تقسيم شدهاند بر :
1 . ساكنان اوليه ، فارسيها و ماديها « 2 » . نمونهء فارسيها را مىتوان در گبرهاى يزد و كرمان كه تعدادشان اندك است باز شناخت . لرها ، لكها و اهالى كرمان ، يزد و شيراز به فارسيها بسيار نزديكند . نمونهء ماديها ، هر چند كه بر اثر آب و هواى باطلاقى تغييراتى در آنها پديد آمده ، در ميان اهالى ساكن كنار درياى خزر ديده مىشود ؛ مازندرانيها ( تپورها ) در حوالى بارفروش ( طبرستان ) و گيلانيها از اين قبيل هستند . اين هر دو قوم قديم ايرانى به صورت متفرق نيز وجود دارند ؛ در تركستان و افغانستان به نام تاجيك و در هندوستان به اسم پارسى مشهورند .
2 . نژاد ترك - تاتار بيشتر در آذربايجان تا اواسط مملكت سكنى گرفتهاند . با وجود آن شاخهها و قبايل بزرگى در مناطق مختلف پراكندهاند و به عنوان مثال مىشود همدان ( اكباتان ) شيراز و غيره را يادآور شد . تاريخ حضور آنان از دورهء حملهور شدن چنگيز خان و تيمور لنگ بايد محسوب شود .
در مستملكات روسى واقع در ماوراى قفقاز نيز قبايل ترك - تاتار غلبه دارند .
3 . آميزههائى كه در اثر اختلاط سكنهء قديم ايران با ترك - تاتارها پديد آمدهاند . روىهمرفته اهالى شهرها بيشتر از نژاد فارسى ، و در بيرون شهرها بيشتر از نژاد ترك هستند ، زيرا پيشهوران همواره از فارسيانند .
4 . كردها . اينها اغلب در موقفهاى عشيرهاى خود واقع در كوهستان لوند سكنى دارند ؛ بعضى از شاخههاى آنان در ساير ولايات دوردست نيز متوطن شدهاند مثلا در خراسان و غيره . بههرحال در هركجا كه هستند سخت به نام ، زبان و آداب قبيلهاى خود پايبند ماندهاند .
5 . عربها متشكلند از بعضى قبايل از هم پراكندهء مهاجر كه قسمت اعظم آنها از زمانى كه ايران به دست مسلمانان گشوده شد باقى ماندهاند ؛ بعضى از آنها هنوز به زبان عربى تكلم مىكنند و بعضى ديگر زبان فارسى را پذيرفتهاند . مقر اصلى آنها كنار خليج فارس است .
6 . ارمنيها و قفقازيها كه قسمتى از آنها به اختيار خود به اين كشور
هامش
( 2 ) . نام پارسى تا به امروز مانده است ، اما نام ماديها به كلى از كشور فراموش شده زيرا اين قوم در اثر تجاوز قبايل ترك تقريبا به كلى رانده شدهاند . باوجود اين اغلب از كلمهء « فارسى » شنونده مىپندارد منظور كسى است كه در فارس واقع در جنوب ايران زندگى مىكند زيرا اهالى ايران خود را ايرانى و كشورشان را ايران مىنامند .