« و ما لم يطيقوا »
يعنى تكليفهاى سختى كه از اين امت برداشته شده سپس امام در اين باره به آيات قرآن استشهاد كرده است چون آيهء :
« رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا
. . . الخ » در مجمع البيان گفته چند وجه دارد :
1 - مراد از نسينا ، تركنا باشد چون : «
نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ
» .
2 - مقصود اهمال و بىتوجهى باشد كه موجب نسيانند .
3 - ترك فعل واجب بر سبيل سهو و غفلت و مقصود تأكيد حكم عقل باشد به منظور دعا و تضرع .
4 - از ابن عباس و عطا نقل شده كه مقصود اين است كه خدايا اگر ما از روى نادانى و تعمد تو را نافرمانى كرديم بر ما مگير . از مجلسى ( ره ) -
( ما لا يعلمون )
ظاهرش اين است كه جاهل به طور مطلق معذور است و از آيات و اخبار بسيارى هم فهميده مىشود و عمل بدان دور نيست جز آنچه دليل بر خلاف دارد ولى اصحاب آن را به موارد معينى تخصيص دادند كه در كتب فقه نقل كردند مانند جهل به نجاست جامه و بدن يا محل سجده يا جهل به غصب در جامه و محل نماز يا ترك جهر و اخفات در محل خود براى نمازگزار و نكاح در عده و امثال آنها و بسا گفته شود مقصود رفع مؤاخذه است و آن منافات ندارد با ترتب احكام ديگر و با عدم تقصير در فحص عموم دارد ولى ظاهر لفظ وضع و رفع عدم ترتب احكام هم است .
( ما اضطروا اليه )
خواه اضطرار خدائى باشد يا به وسيلهء خلق و يا خود مكلف .
طيره : بد فالى است ، و در حديث است كه : فال خوب را دوست داشت و بد فالى را ناخوش مىداشت تا آنكه گويد : رفع طيره سه وجه دارد :
1 - رفع مؤاخذه و عقاب بر اين خاطرهاى كه رخ مىدهد زيرا تقريباً جلوگيرى از آن ميسر نيست و كفارهاش ترتيب اثر نكردن بر آن است و اقدام