تشريح المسائل
( * ) غرض از اصول عمليه چيست ؟
آن دسته از دستورالعملهاى عقلى و شرعى است كه در هنگام جهل و سرگردانى در احكام واقعيه ، از جانب شارع مقدّس و عقل تشريع و اعتبار مىشوند .
( * ) غرض از قواعد و وظايف ظاهريّه چيست ؟
نجات مكلّف از حيرت و سرگردانى در مقابل عمل است .
( * ) مكلّف مجتهد در چه زمانى مجاز به استفاده از اصول عمليه است ؟
هنگامى كه به تمام معنا از رسيدن به حكم واقعى مأيوس مىشود .
( * ) چه عواملى باعث مىشود كه مجتهد در دسترسى به واقع دچار حيرت و سرگردانى شود ؟
فقدان نص ، اجمال نص ، تعارض نصوص و تساقط آنها .
( * ) آيا شرع و عقل جهت خروج مكلّف از بنبست شك ، راهحلّى ارائه كرده يا نه ؟
بله : تعيين همين اصول عمليّه يا قواعد اصوليه و يا ادلّهء فقاهتيّه است .
( * ) كاربرد ادلّهء فقاهتيّه در كجاست ؟
در سرتاسر فقه ، از باب طهارت تا پايان ديات .
( * ) اصول عمليّه را نام ببريد ؟
اصالة البراءة ، اصالة الاحتياط ، اصالة التخيير ، اصالة الاستصحاب .
( * ) اصالة البراءة يعنى چه ؟
يعنى : اصل اين است كه : ذمّهء ما برى است و ما تكليفى نداريم .
( * ) اصل برائت عقلى است و يا شرعى ؟
هم عقلى است ، هم شرعى يعنى : هم عقل برآن حاكم است ، هم شرع .
( * ) چه تفاوتى ميان برائت عقلى و برائت شرعى مىباشد ؟
1 - موضوع در برائت عقلى عدم البيان است ، و لذا عقل در اينجا مىگويد : عقاب بلابيان قبيح است .
2 - موضوع در برائت شرعى عدم العلم است ، چرا كه شرع در اينجا فرموده است :
« رفع ما لا يعلمون » و يا « الناس فى سعة ما لم يعلموا » و يا « كلّ شىء حلال حتى تعرف انّه حرام » .
( * ) آيا اصول عمليه منحصر در همين چهار قسم مذكور است ؟
خير ، اصول عمليّهء ديگرى وجود دارد كه عبارتند از :
اصالة الطهارة ، اصالة الحليّة ، اصالة التزكية و هكذا . . . كه جاى بحثشان در علم فقه است .