باشد و چه عادل .
* قبل از بيان حاصل جواب بفرمائيد مفاد تعليل و مدلول مفهوم چيست ؟
1 - مفاد تعليل اين است كه : خبر غير علمى معتبر نيست چه مخبرش عادل باشد و چه فاسق .
2 - مدلول مفهوم اين است كه : خبر غير علمى عادل ، معتبر و حجت است .
* از انضمام تعليل با مفهوم چه نتيجهاى حاصل مىشود ؟
اين نتيجه كه هر خبر غير علمى ، غير معتبر است مگر اينكه مخبرش عادل باشد ، فهو المطلوب .
* مراد از عبارت ( الّا انّا ندّعى التعارض بين ظهور عموم التعليل . . . ) چيست ؟
حاصل جواب از تقرير مذكور است ، مبنى بر اينكه :
با بيانى كه شد و خبر علماء از مورد آيه خارج گرديد ، مىپذيريم كه مفهوم ، اخصّ مطلق از عموم تعليل است ، لكن سخن ما در اين است كه :
ميان ظهور عموم تعليل ( يعنى : عدم جواز عمل به خبر غير علمى عادل ) و ظهور جملهء شرطيه و يا وصفيه در ثبوت مفهوم و حجيت خبر غير علمى عادل ، تعارض برقرار است و امر مردد ميان يكى از دو عمل مىباشد :
1 - اينكه عموم تعليل را به واسطهء مفهوم تخصيص زده و همان تقريرى كه در اشكال شد ، بپذيريم .
2 - اينكه مفهوم را رد كرده و ملتزم شويم كه جملهء شرطيه و يا وصفيه مفهوم ندارد . و اما : چون حكم به خلوّ جمله از مفهوم ، اولى از تخصيص است ، ناگزير مفهوم ردّ شده و بدين ترتيب ، دليلى بر اعتبار خبر غير علمى عادل در دست نداريم .
* در بيان مطالب فوق و تقديم خاص بر عام چند مبنا وجود دارد هريك را توضيح دهيد ؟
دو مبنا وجود دارد :
1 - مبناى ميرزاى نائينى 2 - مبناى مشهور .
* مبناى ميرزا در باب تقديم خاص بر عام چيست ؟
اين است كه خاصّ ، قرينهء عرفيّه بر عام است ، و مفسّر عام . و قاعده اين است كه قرينه بر ذو القرينه و مفسّر بر مفسّر تقدّم دارد . اعم از اينكه هر دو از حيث دلالت مساوى باشند و يا يكى اقواى از ديگرى باشد . چرا ؟
زيرا در باب حكومت ، دليل حاكم بر دليل محكوم ، قوت دلالت معتبر نيست . در نتيجه : خاص بما هو خاص بر عام مقدم است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٨٦