قيدو فرزند خاشين [ قاشى ] ، پسر پنجم اوكتاى بوده است . پدر او در مى - گسارى اندازه نگه نمىداشت و بدين سبب در عنفوان جوانى درگذشت . قيدو در اردوى چنگيز خان پرورش يافت . وى پس از مرگ اوكتاى ( محتملا پس از تحول دربارى 1251 ميلادى / 649 هجرى ) نزد منكو و سپس در حلقهء اطرافيان اريغ بوكا قرار داشت و به هنگام مبارزه بر سر وراثت تخت خانى جانب شخص اخير الذكر را گرفت « 1 » . و چون اريغ بوكا از قبلاى خان اطاعت كرد ، قيدو به وى تأسى نجست و خواست با نيروهاى خويش از حق خود يعنى فرزندى و خلافت اكتاى دفاع كند . در اين عمل او ظاهرا اميد به موفقيت محال بود . از لشكريان اصلى اروغ اوكتاى كسى در پيرامون وى نبود « 2 » و او بناچار مىبايست خود نيروئى جنگى براى خويشتن پديد آورد ، و حال آنكه رقيبان وى صاحب ممالك وسيع بودند . مع هذا نوادهء اوكتاى قاآن نه تنها لشكرى ، كه داستان دلاوريها و موفقيتهاى نظامى آن در ميان مغولان مثل شد ، ايجاد كرد بلكه مؤسس امپراطورئى گشت كه سراسر آسياى ميانه را در بر داشت . قيدوخان استعداد ودهاى سالارى سپاه را با حسابگرى خون سردانهء يك سياستمدار تواما واجد بود . جالب توجه است كه اين فرزند و نوادهء مردان دايم الخمر ، از يك جهت ميان همهء افراد خاندان چنگيز خان ممتاز بود ، بدين معنى كه قطرهاى شراب و يا قميس [ كوميس شير تخمير يافتهء ماديان كه اندكى سكر آور است ] ننوشيد « 3 » .
هامش
( 1 ) - رشيد الدين ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 172 ( 66D) 566a؛ نسخهء خطىGPBدرن 289 ، ورق 150 ؛ ( چاپ بلوشه ، 8 - 7 ) .
( 2 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، بخشXV، متن 220 - 219 ، ترجمهء 146 .
( 3 ) - رشيد الدين ، نسخهء خطىV GPB، 3 ، 2 ، ورق 1045 ؛ ( « متون » ،