و بايد خوب توجه نمود و به اين نكته و اصل تام پى برد كه دار آخرت و عالم بعد از دنيا ، مثل عوالم قبل از دنيا ، دار اتفاق نيست و شفاعت در آخرت نظير شفاعت در دنيا از باب تصادف واقع نمىشود ، مثل اين كه در دنيا ممكن است كسى مرتكب جرمى شود و با استحقاق عقوبت ، صاحب نفوذى او را از عقوبت نجات دهد ، در آخرت چنين امرى واقع نمىشود ؛ چه آن كه در آن عالم ، ترتّب معاليل بر علل و ترتّب مسبّبات بر اسباب ، ضرورى و هر اثرى بر مبدأ اثر خود مترتب مىباشد و وجود اعتقاد به توحيد كه مبدأ تنوّر در روحست و حبّ به اهل اللّه بخصوص ولايت مولاى متقيان و عشق به پاكان [ 1 ] خود ، از موجبات
شرح
[ 1 ] . برخى از سادهلوحان و بعضى از فضلاى غير متعمّق در مباحث عقلى ، شفاعت در آخرت را از امور جزافى دانسته ، آن را محال پنداشته و در رد قائلان به شفاعت به خيال خود قلمفرسايى نمودهاند و تمام مطالب آنها درست است ، و فقط دو اشكال در آن موجود است : يكى آن كه اين آقايان اطلاع ندارند كه حجر اساسى نيل به درجات قرب در آخرت عقايد است و اعمال ، در درجه دوم اهميت قرار دارند و عقيده و ايمان در درجهء اول اعتقاد به توحيد ، پايه و اساس همه مراتب قرب و انكار آن اساس بعد از حق است .
لذا از طرق سنّى و شيعى متواتر است كه قائل به توحيد ، در نار مخلّد نمىماند . و يكى از امور مسلم در اسلام ، مسألهء شفاعت است و اگر كسى اسلام را قبول و به كتب تفسير و به كتب احاديث و ديگر آثار مراجعه نمايد ، قطع حاصل مىنمايد كه شفاعت از امورى نيست كه ديگران آن را وارد در عقايد و افكار مسلمين نموده باشند ، و اين امر ، نزد عرفا و موحّدين از حكما از امور مسلمه است و يكى از موارد بسط رحمت رحمانيه و رحيميهء حق اول شفاعت است . و ايجاد شبهه و وسوسه در اين مسأله ، مثل ايجاد وسوسه در امور بديهى است و چند روايت در شفاعت است كه كليهء فرق آن را از پيغمبر اسلام نقل نمودهاند و در صدر اسلام نيز شفاعت امرى مسلم بوده است و اختلاف ، در نحوه شفاعت و كيفيت آن واقع شده است نه در اصل شفاعت .
( برخى از آيات و روايات ، صريح در شفاعت نيست ، ولى به حسب معنا دلالت بر شفاعت دارد ، مثل طلب آمرزش ملائكه از براى عصات از اهل ايمان و غير اين از موارد كه نگارنده ، مفصل در آن سخن گفته است ) .
نگارنده ، رسالهاى مستقل و مبسوط در مسألهء شفاعت تأليف نموده است كه در آن از جميع اين