نمىگيرد و اگر بدن در مقام رجوع به آخرت ، صورت مقدارى جسمانى صرف شود ، بدون حلول در ماده به فرض امكان وقوع چنين امرى ، اين همان مشرب صدر المتألهين است كه تصريح نموده است نفس در آخرت با بدن محشور مىشود ، ولى بدن جسمانى مقدارى معرّا از منشأ فساد و مبرّا از لوازم ماده و اين بدن ، عين بدن دنيوى است به اين معنا كه هر كس آن را مشاهده نمايد گويد : اين همان شخص است كه در دنيا موجود بود . و آنچه در مسأله معاد ضرورى است همين تطابق شخص موجود در دار غرور با شخص محشور در يوم نشور است .
نقل و تحقيق
قبل از نقل مسلك آقا على در مسألهء معاد ، بهتر است طريقه صدر المتألهين ( قدس سره ) را نقل و عقيده او را در اين مبحث تحرير نماييم . ملا صدرا براى اثبات معاد جسمانى مقدماتى را تمهيد نموده و آنها را در مواضع متفرق كتب خود ، بخصوص در كتاب اسفار مبرهن ساخته است . در رسالهء حشر گويد :
« فاعلم أنّ إثبات هذا المطلب الشريف يحتاج إلى تحقيق أصول و مقدمات اثبتناها في كتبنا العقلية سيما الأسفار الأربعة ، ببسط لايق و برهان فائق و بيان واف و تفصيل كاف ، لكن نكتفي هاهنا بذكرها على سبيل الحكاية تشويقا للقلوب الطالبين و انعطاش السالكين ، و تهييجا لخواطرهم و أنظارهم و تحريكا لنفوسهم و قوة أفكارهم في طلب الحق و اليقين و هي هذه : الأوّل : أنّ حقيقة كل شيء هي نحو وجوده الخاص به دون ماهيّته ،
شرح
جنت و مخلد بودن در عذاب از اينجا ظاهر مىشود كه آخرت ، عالم تكامل به حسب طول نمىباشد و يوم بروز و ظهور اعمال و دار حصاد است .
اگر كسى بگويد در آخرت نيز حركت و تكامل ، سنخ تكامل و حركت و ترقى حاصل از تحصيل علم و معرفت و عبادت موجود است ، دنيا را صرفا مزرعهء آخرت نداند ، لذا نبايد با او در علميات بحث نمود و بايد به او گفت كه برود گوش ديگر خريدارى نمايد كه اين سخن باور ندارد گوش . . .