والفاسق المؤمن لا يخلّد * في النّار إذ ثوابه لا يجحد « 1 »
هامش
الاخبار ) .
براي آشنائى بيشتر با اين مباحث از نظر روايى به جلد هفتم وهشتم بحار الأنوار علامهء مجلسي رجوع شود .
( 1 ) - معتزله قائل به خلود فاسق در دوزخند . شهرستانى مىنويسد :
« واتّفقوا ( اى : المعتزلة ) على انّ المؤمن إذا خرج من الدّنيا على طاعة وتوبة ، استحقّ الثّواب والعوض . . . وإذا خرج من غير توبة عن كبيرة ارتكبها ، استحقّ الخلود في النّار ، لكن يكون عقابه اخفّ من عقاب الكفّار » ( ملل ونحل 1 / 45 ) .
خوارج نيز به لحاظ آنكه هر فرد مرتكب گناه كبيره را از ربقهء ايمان بيرون مىشمارند ، با معتزله هماهنگ شدهاند وبخشودگى گناهكاران را در روز قيامت جايز نمىشمارند ( ملل ونحل 1 / 122 ) .
علامهء مجلسي به نقل از محقّق دوانى مىنويسد :
« المعتزلة والخوارج أوجبوا عقاب صاحب الكبيرة إذا مات بلا توبة ، وحرّموا عليه العفو . واستدلّوا بانّ اللّه تعالى أوعد مرتكب الكبيرة بالعقاب ، فلو لم يعاقب لزم الخلف في وعده والكذب في خبره . وهما محالان » ( بحار الأنوار 6 / 7 ) .
قرآن مجيد بيان مىكند كه به جز كافران ، منافقان ومشركان كه در آتش دوزخ خلود دارند ، افرادى كه مرتكب گناه مىشوند ، بايد اميد عفو وبخشش از سوى خدا را داشته باشند .قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ، إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ( زمر / 39 ) .إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ( نساء / 48 ) .
ونيز از آيات : زلزال / 7 و 8 + توبه / 120 + حمعسق / 23 مىتوان دريافت كه مؤمنان در برابر كارهاى نيكوى خود پاداش مىگيرند واين مسأله با خلود فاسق در دوزخ سازگار نيست . البتة تنها در مورد قتل نفس ، زنا ورباخوارى بر أساس آيات : بقره / 275 + نساء / 93 + فرقان / 68 و 69 چنين استنباط مىشود كه ارتكاب اين گناهان وعدم توبه از آنها موجب خلود در آتش است . امّا آياتي كه دلالت بر مغفرت وآمرزش گناهان دارد ، بسيار است كه نشانى برخى از آنها بدين قرار مىباشد :
بقره / 173 ، 218 ، 221 و 235 + آل عمران / 129 و 155 + نساء / 48 و 99 + مائده / 40 + إبراهيم / 10 + اسرى / 54 + نور / 22 + قصص / 84 + فتح / 14 + حديد / 28 .
از روايات نيز به روشنى دانسته مىشود كه بر خلاف نظريهء معتزله وخوارج ، گناهكاران براي هميشه در آتش مخلّد نيستند .