باب فناء
قال الله تعالى :
كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ
وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ .
« 1 » هرچه روى زمين است فانى باشد و ذات پروردگار جليل و گرامى توست كه باقى ماند .
خواجه باب فنا را با استشهاد به اين آيه آغاز كرده است كه همهچيز فانى و تنها وجه پروردگارت باقى است كه داراى جلالت و اكرام است .
بنابر قول علامه طباطبايى در تفسير اين آيه : هر جنبندهء داراى شعورى كه بر روى زمين است ، به زودى فانى خواهد شد . اين آيه مسئلهء زوال و فناى جن و انس را مسجّل مىكند . همچنين از جملهء « كل من عليها فان » اين نكته هم به طور اشاره استفاده مىشود كه مدت و اجل نشئهء دنيا با فناى جن و انس به ير مىآيد و عمرش پايان مىپذيرد و تشنهء آخرت طلوع مىكند .
منظور از وجه نمود خداست و نمود خدا همان صفات كريمهء اوست كه بين او و خلقش واسطهاند و بركات او به وسيلهء آن صفات بر خلقش نازل مىشود . آن صفات عبارتاند از : علم ، قدرت ، شنوايى ، بينايى ، رحمت ، مغفرت ، رزق و . . . .
ذو الجلال و الاكرام نامى از اسماء حسناى خداست كه به مفهوم خود تمامى ا سماء جلال و جمال خدا را دربر مىگيرد . « 2 »
در جاى ديگر فرمايد :
ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ .
« 3 » هرچه نزد شماست ، فانى مىگردد و هرچه نزد خداست ، باقى مىماند .
و نيز فرمود :
كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ .
« 4 » هرچيز جز ذات پاك الهى نابود است .
در تفسير قمى در معناى جمله « و يبقى وجه ربّك » آمده است : منظور از وجه
هامش
( 1 ) . الرحمن / 26 و 27 .
( 2 ) . تفسير الميزان ، سورهء الرحمن ، ذيل آيه .
( 3 ) . نحل / 96 .
( 4 ) . قصص / 88 .