باب بسط
قال الله عز و جل :
يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ .
« 1 » شما را خلق بىشمار كند .
كه اشاره است به آيهء
« جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ مِنَ الْأَنْعامِ أَزْواجاً يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ »
« 2 »
( خداى تعالى ) قرار داد براى شما از جنس خودتان همسرانى و براى حيوانات هم جفتهايى تا تعداد شما را به واسطهء آن گسترش دهد .
وجه استشهاد اين آيه از نظر خواجه بزرگوار بسط و گسترش خلق در صورت و احوال و نشر كمالات الهى و انتظام امور دنيا و آخرت به تدبير خداى يگانه است .
تعريف بسط
البسط أن يرسل شواهد العبد فى مدارج العلم . و يسبل على باطنه رداء الاختصاص و هم أهل التلبيس .
بسط يعنى ( خداى متعال ) شواهد بنده ( واردات قلبى ) را در مراتب علم شرعى و عقلى بفرستد و باطن بنده را با رداى خاصى بپوشاند و ايشان اهل تلبيس هستند . يعنى مردم در مورد ايشان دچار اشتباه مىشوند . زيرا از يكسو همانند مردم به سلوك ظاهرى مشغولاند و از طرف ديگر در باطن جزء خواص و حاملان اسرار خدا هستند .
و انّما بسطوا فى ميدان البسط لأحد ثلاثه معان ، لكلّ معنى طائفة : اهل بسط به خاطر سه معنى در ميدان بسط گسترانده شدهاند كه هر معنى به گروهى اختصاص دارد .
گروه اول :
فطائفة بسطت رحمة للخلق يباسطونهم و يلابسونهم فيستضيعون بنورهم ، و الحقايق مجموعة ، السرائر مصونة .
هامش
( 1 ) . شورى / 11 .
( 2 ) . شورى / 11 .