رحمت الهى ، آنها را به پايدارى بيشتر فرامىخواند . استقامت كنندگان راه خدا تا بدان پايه از تعالى روحى مىرسند كه دوست و هم كلام ملائكه مىگردند اما شأن انسان از اين نيز بالاتر است و مقامات درخشانى را خداوند در پاداش استقامت به او خواهد بخشيد .
پس امكان ندارد كه با كاخنشينى و راحتطلبى و نفسپرورى بتوان دين خود و ضعيفان و محرومان را حفظ كرد .
عزّ دنيا بايدت با دين به هم * دين و دنياى كسى نايد به هم
هركه را دنيا زند گمراه ماند * پاى بسته در درون چاه ماند
بدينسبب خداوند تبارك و تعالى گويد :
الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا .
« 1 » دارايىها و فرزندان زينت زندگانى دنيا هستند .
الدرجة الثانية :
أن ترضى به من رضى الحقّ به لنفسه عبدا من المسلمين أخا ، و أن لا تردّ على عدوّك حقا ، و تقبل من المعتذر معاذيره . آنكسى از مسلمين كه خدا او را به خلعت عبوديت آراسته ، تو او را به حق برادرى بپذيرى و اينكه حقى از خودت را برگردن دشمنت ندانى و نسبت به آنكس كه از تو عذر خواهى مىكند ، عذرپذير باشى .
درجهء دوم تواضع نيز سه جزء دارد :
جزء اول ؛ اين است كه تو به اختيار حق راضى باشى . يعنى اگر خداوند از كسى راضى باشد و او را جهت بندگى برگزيند ، تو نيز از او راضى باشى و با او مهربان باشى و او را برادر خودت بخوانى .
جزء دوم ؛ اينكه از دشمن خود حق خودت را مطالبه نكنى .
جزء سوم ؛ اينكه هركه به تو بدى و ظلم كرد و از كار خود پشيمان شد و عذرخواهى كرد ، عذر او را بپذيرى .
مولا امير المومنين عليه السّلام مىفرمايد :
و اتخذوا التواضع مسلحة بينكم و بين عدوّكم ابليس و جنوده .
« 2 » تواضع را سنگرى بين خودتان و دشمنانتان كه ابليس و لشكريانش باشند ، قرار دهيد .
هامش
( 1 ) . كهف / 46 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، ترجمهء فيض الاسلام ، خطبهء 234 .