طرح انداخت . و تاش رباط را نيز آن جناب ساخت .
و امير نظام الدين شيخ احمد سهيلى در خيابان هرات به محلهء مقريان مدرسهاى بنا كرده در آن بقعه مدرس و طلبه تعيين نمود . و آن جناب به لطف طبع و فصاحت گفتار از ساير امراء روزگار بلكه فضلاء بلاغتدثار امتياز تمام دارد و ديوان اشعار سحرآثارش مشهور است و آن ابيات لطافت آيات بر السنه و افواه ارباب يقظ و انتباه مذكور .
و خواجه جلال الدين قاسمفر نخودى كه مدتى به منصب صدارت و وزارت مشرف بود در درون بلدهء مذكوره مسجد و مدرسهاى ساخت .
و بر اين قياس ساير امراء و اركان دولت ، عمارات بسيار و حظاير جنتآثار در اطراف ولايات خراسان خصوصا دار السلطنهء هرات به اوج فلك دوار برافراختند . همچنين بسيارى از اكابر و اشراف و ارباب و كلانتران نيز در اين زمان فرخندهنشان ، بقاع خير تعمير نمودند و خانقاه و مدرسهء حضرت حقايقپناه نور اللّه - نور اللّه مرقده - و مدرسهء فصيحه در بلدهء هرات و مدرسهء خواجه جلال الدين محمود غوريانى در فوشنج از آن جمله است .
و ايضا بعضى از حجلهنشينان تتق جلالت در ايام دولت اين مهر سپهر عدالت ، عمارات عاليه و ابواب البر بنا نمودند و مسجد جامع منيجهء منجمه و حظيره و حمامات بىبى محب از اين قبيل است .
بىشائبهء لاف و غائلهء گزاف تعداد عماراتى كه در اين دوران خجستهنشان وقوع يافته مقدور بيان و ميسور خامهء دو زبان نيست . و نزد اعاظم و اكابر طوايف بنى آدم به غايت ظاهر و هويدا است كه اين همه خيرات و مبرات و معمورى و آبادانى شهر و ولايت به يمن همت عالى نهمت دولتمندى است كه باعث ترتيب اين اوراق ، توجه ضمير منير فيضپذير او است و موجب تحرير اين اجزا ، استرضاء خاطر ستودهمآثر مهر تنوير او . « 1 » و بقاع فردوس صفات و عمارات رفعت سمات از مساجد و مدارس و خوانق و قناطر و حظاير و حياض كه از سرحد عراق و آذربايجان تا ممالك ماوراء النهر و تركستان ساخته و پرداختهء آن مشيد اركان ايمان است زياده از آن است كه در حيز حصر و احصا درآيد . و مصنفات فصاحت شعار و اشعار بلاغت و لطافتدثار كه از نتايج افكار آن مرجع افاضل روزگار بر صحيفهء اظهار ، مرقوم خامهء بدايعنگار گشته به زبان تركى و فارسى موازى صد
هامش
( 1 ) . نسخهء مس كه اساس كار من در تصحيح بود در اينجا پايان مىپذيرد و از اين به بعد كتاب فقط از روى يك نسخه كه عبارت از مج باشد تصحيح شد .