در اين هنگام ، ستارهء اقبال شاخهء ديگرى از افغانهاى ابدالى ، يعنى افغانها باركزايى يا محمدزايى رو به ترقى داشت و در 1234 / 1819 دوست محمد خان كابل را به زير سلطهء خود درآورد و حكمران پوشالى سدوزايى آن را بر سر كار باقى گذاشت ، تا اينكه شانزده سال بعد خويشتن را امير كابل خواند . با از دست رفتن متصرفات هند ، مملكت افغانها اينك از نظر جغرافيايى واحد جمعوجور فشردهاى را تشكيل مىداد كه منطقهء كوهستانى و فلات افغانستان خاص را شامل مىشد ، منطقهاى اساسا صعب الحصول كه گرفتن و اشغال طولانى آن به وسيله بيگانگان كارى فوقالعاده دشوار بود و اين امر را بريتانياييها در لشكركشيهاى خود بدان سرزمين به خوبى تجربه كردند . همين امر سبب شد كه با وجود حملههاى ايرانيان به هرات ، فشار روسها در شمال و دو جنگ با بريتانيايىها ؛ افغانستان تا قرن بيستم باقى بماند . دوست محمد خان در مقابل تمام تحريكاتى كه براى مداخلهء وى در امور هندوستان مىشد ، مقاومت ورزيد و نسبت به مسأله شورشگران شورش سپاهيان هند بيطرفى اختيار كرد . وى روابط محتاطانه و هماهنگى با قدرتهاى بزرگ برقرار ساخت ، ولى اين روابط هماهنگ را اشتباهات امان اللّه خان در 1337 / 1919 بر هم زد و باعث جنگ سوم بريتانيا و افغانها شد . كوششهاى بعدى و شتابزدهء امان اللّه خان براى متجدد ساختن يك جامعهء محافظهكار و عميقا سنتى اسلامى به استعفاى او از سلطنت منجر شد . آنگاه سلطنت به دست شاخهء ديگرى از خاندان افتاد كه تا برافتادن نظام پادشاهى و استقرار حكومت جمهورى در 1393 / 1973 ادامه داشت . حكومت جمهورى به رياست محمد داود بن محمد عزيز بن محمد يوسف ، عموزادهء آخرين پادشاه افغانستان ، پيشدرآمدى براى افتادن كشور به دست كمونيستها و فرورفتن آن در غرقاب يك جنگ خانمانبرانداز خونين بود كه هنوز هم ادامه دارد . « 1 »
كتابشناسى
- لين - پول ، 330 - 335 ؛ زامباور ، 304 - 305 .
دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « افغانستان . 5 . تاريخ » ( م . لانگورث دامس ) .
- M . Longworth Dames , The coins of the Durranis , NC , 3 rd series , 8 ( 1888 ) , 325 - 63 .
هامش
( 1 ) . روسها نيز در 1988 از افغانستان بيرون رفتند و جنگ ميان نيروهاى دولتى و مجاهدين ادامه يافت .
مجاهدين بر بيشتر افغانستان تسلط يافتند و حكومت قشرى دينى طالبان را تشكيل دادند . اين ، طالبان نيز شكست خورده و دولت موقت افغانستان بر سر كار آمده است .