( * * ) 1347 / 1929 بچهء سقا ، به نام حبيب اللّه دوم ، در 1348 / 1929 كشته شد
( * * ) 1348 / 1929 محمد نادر بن محمد يوسف بن يحيى
( * * ) 1352 - 1393 / 1933 - 1973 محمد ظاهر بن نادر
1393 / 1973 روى كار آمدن حكومت جمهورى
افغانهاى غلزايى در دورهء ضعف و انحطاط صفويه نقش مهمى در امور ايران بازى كردند . آنان در دههء سوم قرن دوازدهم / هيجدهم به ايران تاختند و بر بسيارى از نقاط آن استيلا يافتند ( بنگريد به شماره 148 ) . با آنكه نادر شاه افشار به سلطهء افغانها پايان داد ، ولى عدهاى از آنها را در قشون خود به خدمت گرفت . يكى از سرداران برجستهء او احمد خان سدوزايى بود . طايفهء سدوزايى بخشى از افغانان ابدالى بودند و ابداليان در اصل از طوايف افغان ناحيهء هرات بودند كه نادر شاه بدانها اجازه داده بود در اطراف قندهار سكونت گزينند . هنگامى كه نادر شاه در 1160 / 1747 به قتل رسيد ، سپاهيان افغانى احمد خان را به رهبرى و سپس به عنوان شاه خود برگزيدند ، و وى لقب درّدران بر خويشتن نهاد و ازاينرو ، سلسلهاى كه تأسيس نهاد به سلسلهء درّانى معروف شد .
احمد شاه خود را وارث متصرفات شرقى نادر مىدانست و چندين بار به هندوستان تاخت و با گوركانيان هند ، مراتهاها و سيكها جنگيد و در سال 1170 / 1757 دهلى و آگره را غارت كرد . بدينسان ، در شمالغربى هندوستان امپراتورى وسيعى به وجود آمد كه سند ، بلوچستان و بيشتر پنجاب و كشمير را شامل مىشد و پيروزى وى در سومين جنگ پانىپت در 1174 / 1761 به صورت قاطع جلوه جاهطلبىهاى مراتهاها را گرفت و نيز سبب شد كه بريتانيايىها از پايگاه خود در بنگاله قدرت خويش را در هند مستقر سازند . احمد شاه ، شاهرخ افشار را در خراسان تحت حمايت خود گرفت ، اما در دورهء سلطنت زمان شاه ، نوهء احمد ، افغانها آن اندازه قدرت نداشتند كه بتوانند جلو پيشرفت قاجاريه و خلع شاهرخ را از سلطنت و ضميمه كردن خراسان را به قلمرو خود بگيرند . در حقيقت ، سالهاى آخر قرن دوازدهم / هيجدهم و دهههاى آغازين قرن سيزدهم / نوزدهم براى سلسلهء درّانى سالهاى مصيبتبارى بود . خاندان درانى دچار نفاق و از هم پاشيدگى شد و اعضاى اين خاندان در سه شهر كليدى مملكت يعنى كابل ، قندهار و هرات به جان يكديگر افتادند و سيكها و مراتهاها از فرصت استفاده كردند و افغانها را از بيشتر متصرفاتشان در هند بيرون راندند .
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 640
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٦٤٠