عربها در آغاز قرن دوم / هشتم به سند و دره رود سند تا برسد به مولتان حمله كرد و در آن ناحيه ساكن شدند ( بنگريد به شماره 160 ) اما حتى پس از آنكه غزنويان و غوريان قسمت اعظم شمالغربى هند را متصرف شدند ، سند منطقهء نسبتا منزوى و منفكى باقى ماند كه از روندهاى عمده و حوادثى كه هند مسلمان شده را تحت تأثير قرار داده بود ، جدا افتاده بود . سند در قرن پنجم / يازدهم تحت استيلاى طايفهء راجپوت از طوايف سمرهها قرار گرفت . در اوائل قرن هشتم / چهاردهم طايفهء رقيب سما قدرت راجپوتها را به چالش خواند و اينان بر خلاف سمرهها ؛ مسلمانان استوارى بودند و در بخش اخير آن قرن از چالش با راجپوتها پيروز برآمدند . با اضمحلال تغلقيان ( بنگريد به شماره 160 ، 3 ) و كوچك شدن اقتدار سلطنت دهلى ، طبقهء حاكمهء جامها از قبيلهء سماها توانستند از پايتخت خود تهاتا ، واقع در سند سفلى ، بر سند استيلا يابند و سلطهء آنان تا اوايل قرن دهم / شانزدهم ادامه يافت .
ارغونها طايفهاى از تركان يا « ترك و مغولان » بودند كه در دورهء حكومت ايلخانيان و سپس تيموريان قدرت يافتند . سلطان هرات ، حسين بن منصور بن بايقرا ( بنگريد به شماره 144 ، 2 ) ذو النون بيگ ارغون را به حكمرانى ناحيهاى كه بعدا بخش شرقى و جنوبى افغانستان را تشكيل مىداد ، منصوب كرد و وى به سرعت در آنجا استقلال يافت .
برآمدن دولتهاى قدرتمندى چون شيبانيان و صفويان در مشرق جهان ايرانى ، پايگاه ارغونيان را در قندهار به مخاطره افگند ، ازاينرو ، شاه بيگ و پسرش ، كار ذو النون بيگ را در گسترش قلمرو خود به سمت جنوب ادامه دادند . مولتان را فتح كردند و سرانجام آخرين جام سماها را شكست دادند و همهء سند را متصرف شدند . بعد از 961 / 1554 شاخهء كهنترى از ارغونها كه ترخانها ناميده مىشدند ، قدرت را به دست گرفتند ، اما اكبر نخست سند عليا و سپس سرانجام سند سفلى را ضميمهء امپراتورى خود كرد و به اين طريق سند جزء ايالت مولتان در امپراتورى گوركانى شد .
كتابشناسى
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « ارغون » ( سى . كالين ديويس ) ، « هند . بخش چهارم . تاريخ » ( جى . بورتن - پيج ) ، « سند بخش اول تاريخ » ( ت . و . هيگ و ك . ا . باسورث ) .
- R . C . Majumdar etal ( eds ) , The History and Culture of the Indian People . VI .
The Delhi Sultanate , ch . 10 F , G .
- م . حبيب و ك . ا . نظامى ( ويراستاران ) ، تاريخ جامع هند . بخش پنجم ، سلطنت دهلى ( 1206 - 1526 م ) ، فصل هيجدهم .