پايتخت جديدى به نام احمدآباد ساخت كه جانشين اناهيلوارا شد . دورهء پنجاه و چهار سالهء سلطنت محمود بگرا ( 862 - 917 / 1458 - 1511 ) بزرگترين دورهء تاريخ سلطاننشين گجرات بود . لشكركشى عليه امراى هندو ، علاوه بر مسائل ديگر ، به فتح قلعهء چامپانر منجر شد كه نام تازهء محمودآباد بر آن نهادند و پايتخت سلطان شد . در واقع ، در دورهء سلطنت محمود مملكت گجرات ، پيش از ضميمه شدن مالوا بدان ، به بزرگترين حد خود رسيده بود .
در اواخر سلطنت محمود ، عامل جديدى در سياست هند غربى و جنوبى پيدا شد و آن آمدن پرتغاليان بود . بعد از آمدن واسكو داگاما در 1498 به كاليكوت ، پرتغاليان سررشتهء بيشتر تجارت اقيانوس هند را به دست گرفتند و به اين ترتيب ، بازرگانى مصر و گجرات را تحتالشعاع قرار دادند . ازاينرو ، محمود در سال 931 / 1508 با قانصوح غورى ، سلطان مملوك مصر از در اتحاد درآمد و عليه پرتغاليان به مبارزه پرداخت . با آن كه ناوگان مسلمانان در آغاز پيروزىهايى در نزديكى بمبئى به دست آورد و دام لورنسو دالميدا شكست خورد ، ولى پرتغاليان گوا را از عادلشاهيان بيجاپور گرفتند و محمود را به صلح وادار ساختند . آخرين سلطان گجرات بهادر شاه ، نوهء محمود بود . وى با هندوان به مخالفت برخاست و مالوا را فتح كرد ، ولى اندك زمانى بعد آن را با قسمتى از قلمرو خود به همايون شاه مغول واگذاشت . خطر پرتغاليان از نو شدت گرفت و با آنكه بهادر شاه ، ديو را به تصرف درآورد ، آنان خائنانه وى را در 943 / 1537 كشتند . با كشته شدن او وحدت و يكپارچگى از گجرات رخت بربست . جنگهاى داخلى آغاز شد و مملكت بين اعيان و اشراف مختلف تقسيم شد . سلاطين گجرات به ناچار مغولان را به كمك طلبيدند و اكبر گجرات را متصرف شد . هرچند آخرين سلطان گجرات ، مظفر سوم تا زمان مرگ خود كه در 1001 / 1593 اتفاق افتاد چندين بار براى استرداد مستملكات خود اقدام كرد ولى با شكست مواجه شد .
كتابشناسى
- يوستى ، 476 ؛ لين - پول ، 312 - 314 ؛ زامباور ، 296 .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « گجرات » ( جى . بورتن - پيج ) ، « هند . بخش چهارم . تاريخ » ( همو ) .
- G . P . Taylor , " The coins of the Gujarat Saltanat " , JBBRAS , 21 ( 1903 ) , 278 - 338 , with a genealogical table at p . 308 .