پس از 640 / پس از 1242 ملكشاه بن احمد ، در 650 / 1252 هنوز حكومت داشته
غلبه سلجوقيان روم
از اين سلسله گمنام غازيان كسى تا سال 512 / 1118 چيزى نشنيده بود تا اين كه اسحاق بن منگوجك ، يكى از خويشاوندان سببى دانشمنديان ( بنگريد به شمارهء 108 ) از قلعهء خود در كماخ نزديك ارزنجان ، ملطيه را مورد تهديد قرار داد . اميرنشين منگوجكيان ميان قلمرو دانشمنديه در مغرب و تركان سلجوقى ( بنگريد به شمارهء 110 ) در مشرق واقع شده بود ، و غير از كماخ و ارزنجان شهرهاى دوريگى و كغونيه يا سبن قره حصار را شامل مىشد . پس از مرگ اسحاق در 536 / 1142 ، قلمرو او مطابق مفاهيم كهن پدرشاهى در ميان تركان بين پسران او تقسيم شد . ازاينرو ، از آنپس دو شاخه از اين خانواده وجود داشت . بهرام شاه از شاخهء ارزنجان دربار خود را به يك مركز فرهنگى مبدل ساخت و ممدوح نظامى و خاقانى شاعران بزرگ فارسىزبان ايران بود و آنان كتابهاى خود را به دو هديه مىكردند . در همان حال ، شاخهء دوريگى مسجدى معظم از خود به يادگار گذاشت . منگوجكيان با سلجوقيان روم از در ستيز درآمدند و در اين ستيزه از قدرتهايى چون حكمرانان بيزانسى طرابوزان كمك طلبيدند ، اما قدرت سلاطين قونيه بر آنها چربيد و آخرين حكمران سلسلهء ارزنجان ، داود دوم ارزنجان و كماخ را به كيقباد دوم ، سلطان سلجوقى روم ، در 625 / 1228 تسليم كرد و در مقابل آنها آقشهر و الگين را ستاند . شاخهء دوريگى مدت طولانىترى دوام آورد و ظاهرا تا نيمه قرن هفتم / سيزدهم همچنان بر جاى بودند . پايان كار آنها احتمالا وقتى فرارسيد كه مغولان به آناطولياى شرقى درآمدند .
كتابشناسى
- زاخو ، 14 شماره 25 ؛ خليل ادهم ، 224 - 226 ؛ زامباور 145 - 146 ؛ باسورث - مرچل - اپشرلى ، 279 - 282 .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « منگوج » ( كلود كائن ) ؛ دائرة المعارف اسلام تركى ، « منگو ( ف . سومر ) ، با شجرهنامه .
- O . Turan , Dogu Anadolu Turk devletleri tarihi , 55 - 79 , 242 ( List ) , 278 ( genealogical table ) .