( * * ) 1302 - 1304 / 1885 - 1886 عبد اللّه دوم ابن محمد بن على
1304 / 1887 فتح اوسه به دست امپراتور منليك سلطان حبشه
هرار يكى از مراكز قديمى براى اسلام و انتشار آن به داخل شاخ آفريقا ، عمدتا در ميان گالاها و سومالىها بود و حال آنكه ناحيههاى ساحلى به وسيلهء مراكز دريايى چون مقديشو ( مگاديشو ) اسلامى شدند . ( نام بسيارى از سلطانهاى مقديشو از روى سكهها بر ما معلوم است ، اما روابط تبارى و نسبى آنها و گاهشمار دوران حكمرانىشان تقريبا به كلى نامعلوم و مبهم است ) . سلطنت ولشمع ( درامهرى ، ولسمه ) در اوايل قرن دهم / شانزدهم از ايفات به هران انتقال يافت و اين يكى از فرماندهان ولسمه به نام احمدگران ( درامهرى به معنى چپدست ) بود كه به رواج دين اسلام در حبشه همت گماشت تا اينكه در سال 950 / 1543 در جنگ با مسيحيان حبشى و قواى پرتغالى كشته شد . پس از آن اشخاص مختلفى از اعقاب او در هرار و اوسه تا نيمه قرن يازدهم / هفدهم سلطنت كردند و در اين موقع ، سلسله جديدى از سلاطين كه به وسيله على بن داود روى كار آمدند به حكمرانى پرداختند و سلطنت آنها بيش از دو قرن در هرار دوام آورد . ارتباط ميان آخرين سلطانهاى اين سلسله از عبد الكريم بن ابى بكر به اين سو ، با شاخه اصلى على بن داود روشن و يقينى نيست .
يك سپاه ترك و مصرى در 1292 / 1875 هرار را گرفتند و سلطان آن را كشتند و در 1304 / 1887 امپراتور منليك ، امپراتور حبشه ، هرار را تسخير كرد و آن را ضميمهء مملكت خويش نمود .
كتابشناسى
- زامباور ، 89 ، 309 ( متفرق ) .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « هرار » ( ا . اولندورف ) .
- ر . باسه ، « تاريخشمار شاهان هرار ، 1637 - 1887 » ، مجلهء آسيايى ، سرى يازدهم ، مجلد سوم ( مارس - آوريل 1914 ) ، 245 - 258 .
- E . Cerulli , " Gil emiri di Haral dal secolo XVI alla Conquista egiziana ( 1875 ) " , Rassegna di Studi Etiopici , 2 ( 1942 ) , 320 .