( ب ) شهوها و حكمرانان ديكوا كه فرانسويان از نو منصوب كردند 1318 / 1900 شهو عمر سنده كوره بن ابراهيم ، دور اول حكمرانى
1319 / 1901 شهو بكر گربى بن ابراهيم ، بعدا شهوى بورنو شد
1320 / 1902 شهو عمر سنده مندرمه بن بكر اول كوره ، دور اول حكمرانى
1323 / 1905 شهو ابراهيم بن بكر اول كوره
1324 / 1906 شهود عمر سنده مندرمه بن بكر اول كوره ، دور دوم حكمرانى
1335 / 1917 شهو عمر سنده كيارمى بن محمد امين كيارى ، بعدا شهوى بورنو شد
1356 / 1935 ماى ، رئيس يا حكمران ابه مصطفى اول يا مسته بن محمد امين كيارى
1369 / 1950 ماى بكر بن شهو عمر سنده كيارمى
1371 / 1952 ماى ابه مصطفى دوم يا مسته بن شهو سنده مندمه
1373 - ؟ / 1954 - ؟ ماى عمر ابه يرمه بن شهر ابراهيم
در دورهء اسلامى تاريخهاى دو كشور كانم و بورنو در هم تافته شده است ، اما با هم يكى از كهنترين و يقينا بادوامترين دولتهاى اسلامى را در افريقاى غربى تشكيل مىدهند . كانم در شرق درياچهء چاد ، در جايى كه امروز جمهورى چاد خوانده مىشود ، قرار دارد و بورنو در جنوبغربى درياچه ، جايى كه امروز شمالشرقى نيجريه را تشكيل مىدهد ، واقع است .
معروف است كه مهاجمان عرب ، در روزگار بنى اميه ، به داخل فزّان ، واقع در جنوب ليبى و به تيبستى و ناحيهء اقوام توبو در جايى كه اكنون چاد شمالى است نفوذ كرده بودند ، اما گويا كانم را قوم زغاوه كه مردمى چادرنشين و بيابانى بودند تأسيس نهادند . احتمال مىرود كه اقوام توبو از شمال در طى قرن پنجم / يازدهم ، اسلام را به كانم آورده باشند زيرا در اينزمان است كه ما سلسلهاى را مىبينيم كه مدعى است از اعقاب پادشاه پيش از اسلام عربستان ، سيف بن ذى يزن است . با مصر و افريقاى شمالى در آن سوى صحرا ارتباطى وجود داشت و غلامان سياه ردوبدل مىشد و در 655 / 1257 دونمه دبالمى زرافهاى به عنوان هديه براى حكمران حفصى تونس فرستاد ( بنگريد به شمارهء 18 ) .
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 253
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٢٥٣