آل رشيد رؤساى طايفهء عبده از مجمع القبايل شمر ، در جبل شمر واقع در شمال عربستان بودند و مركزشان در حائل قرار داشت . عبد اللّه بن على به كمك فيصل بن تركى از حكمرانان سعودى رياض ( بنگريد به شمارهء 55 ) به قدرت رسيد و جانشين آل ابن على از خويشان او شد . وى نيز مانند سعوديان از پيروان جنبش وهابى از جنبهء دينى نه سياسى آن بود . در نيمهء قرن سيزدهم / نوزدهم شيخنشين آل رشيد به اوج ترقى خود رسيد و تجارت كاروانى پررونقى كه پايگاه آن در حائل بود ، دارا شد و محمد بن عبد اللّه سلطهء خود را در سمت جنوبغربى از طريق وادى سرحان تا تدمر ( پالميرا ) در سوريه و در سمت جنوبشرقى تا قسيم در قلب نجد گسترش داد . وى به صورت موقت رياض را از سعودىها گرفت و آنها را از نجد به كويت بيرون راند ( 1309 / 1891 ) . آل رشيد به خود بندر كويت براى وارد كردن اسلحه به اميرنشين محصور در خشكى خود چشم طمع دوخته بودند .
تمامى تاريخ آل رشيد پوشيده از خشونت و جنگهاى برادركشى است ( اكثر اميران آل رشيد يا به قتل رسيدند يا در جنگ كشته شدند ) و پس از مرگ محمد ، قدرت آنها به علت منازعات سخت و سبعانه داخلى به اضافه فشار وارده از جانب قدرت نوپاى سعودىها تحت فرماندهى عبد العزيز بن عبد الرحمن ابن سعود رو به زوال نهاد .
پشتيبانى كلى عثمانيان از جمله فرستادن منظم سپاهيان ترك به حمايت از آنها به نجد ، نتوانست آنها را نجات دهد و ابن سعود سرانجام توانست حائل را در 1340 / 1921 تسخير كند . سرزمينهاى آل رشيد ، ضميمهء امارت متحدهء نجد شد كه اندك زمانى بعد به صورت مملكت پادشاهى حجاز و نجد درآمد ( بنگريد به شمارهء 55 ) . هيچ يك از امراى آل رشيد به ضرب سكه نپرداختهاند .
كتابشناسى
- زامباور ، 125 - 126 .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « حائل » ( جى . مندويل ) ؛ « آل رشيد » ( اليزابت م . سريّه ) .
Naval Intelligence Division , Geographical Handbook series , Western Arabia and the Red sea , 269 ff . , with genealogical table at p . 286 .
- اچ . سنت جى . فيلبى ، عربستان سعودى ، لندن 1955 .
- مدوى الرشيد ، سياست در يك واحهء عربى : سلسلهء قبيلهاى رشيدى ، لندن 1991 ، با شجرهنامه و فهرست اميران در صفحهء 55 - 56 .