كه مشهور به قابوسنامه مىباشد . وى اين كتاب را در سال 475 در نصيحت پسر خود گيلانشاه نوشته است .
نيز - آل زيار
زيتون خاتون
قرن پنجم و ششم هجرى ملقب به عصمت الدين از زنان خيّر . وى همسر ارسلانشاه بن كرمانشاه بن قاورد ( 495 - 537 ق . ) ، از سلاطين سلجوقى كرمان بود . او مدرسهاى به نام مدرسه درب ماهان در كرمان ساخت و اوقاتى براى آن و ساير آثار خيريه خود تعيين نمود كه آنها را اوقات عصمتى مىگفتند .
زيديان : - نهضت زيديان
زيديه
از جمله فرقههاى شيعه كه قايل به امامت زيد بن على بن الحسينى ( ع ) بهجاى برادرش محمد بن على الباقر ( ع ) مىباشند . اين فرقه از قرن سوم ه . در يمن سلطنتى را به وجود آوردند و پس از آن سلالههاى سلاطين علوى از آن طايفه در نقاط مختلف ممالك اسلام به ازمنه مختلف از شصت تا دويست سال در طبرستان ، گيلان و مراكش تأسيس نمودند .
زيديه ، فرقهها
فرقههاى زيديه كه در كتابهاى فرق اسلامى آمده از اين قرار است :
1 - « بتريه » يا « ابتريه » كه ايشان را صالحيه نيز مىخوانند . پيروان « حسن بن صالح بن حى و كثير النواء » شاعر معروفند كه او را ابتر لقب داده بودند .
2 - « ابرقيه » .
3 - « ادرسيه » : پيروان ادريس بن حسن بن حسن بن على بن ابى طالب مؤسس دولت ادراسه در مغرباند ، و او را برادرش محمد بن عبد الله به اين ناحيه فرستاد و در سال 177 ه . به دست سليمان بن جرير جذرى به امر هارون الرشيد مسموم گشت .
4 - « جاروديه » يا « سرحوبيه » ، پيروان ابو الجارود يا ابو النجم ، زياد بن منذر عبدى .
5 - « جريريه » يا « سليمانيه » ، پيروان سليمان بن جرير رقى كه از متكلمان زنديه به شمار مىرفت هستند .
6 - « حسنيه » پيروان حسن بن زيد بن الحسن بن على كه در سال 250 ه . در طبرستان خروج كرد و بر سليمان عبد الملك بن طاهر فرمانرواى آن ناحيه غلبه كرد و جرجان را بگرفت و پس از او برادرش محمد بن زيد جانشين وى شد .
7 - « حسينيه » كه ائمه را به اين ترتيب مىشمردند : على بن ابى طالب ، حسين بن على ، زيد بن على بن حسين ، يحيى بن زيد ، عيسى بن زيد ، محمد بن عبد الله بن حسن ، و بعد از محمد ( ص ) هركس از آل رسول كه مردم را به اطاعت خدا بخواند .
8 - « حسينيه » پيروان حسين بن على بن حسن بن الحسن معروف به صاحب الفخ .
9 - « خشبيّه » يا « سرخابيه » پيروان سرخاب طبرى از فرق زيديه كه پس از مختار بن ابى عبيد ثقفى خروج كردند و چون سلاحى جز « خشب » ( چوب ) نداشتند از اين جهت آنان را خشبيه گفتند .
10 - خلعيه .
11 - دوكينيه .
12 - ذكيريّه .
13 - صباحيه كه ابو بكر را امام مىدانستند .
14 - صباحيه .
15 - عجليه .