مشهودات يا شنيدههاى بلاواسطهء مؤلف مبتنى است .
زرافشان
يكى از چهار ناحيه كه ايالت سغديان قديم را تشكيل مىدهد و عبارتند از فرغانه و سمرقند و بخارا و همين ناحيه .
زرتشت آذرپاد
موبدان موبد در زمان ساسانيان و پسر آذرپاد مهراسپندان است كه غالب تاريخنويسان قديم او را با زرتشت ، مؤسس مزديسنا اشتباه كردهاند .
زرتوهشت
زرتهوشتر ، زرتوشت ، زردشت ، زرادشت ، زرتشت ، زراتشت ، زراتوشت ، زراهوشت ، زرههشت ، زرتهشت ، زرهتشت ، زرهدشت نام پيامبر ايرانى . دو صورت اولى دو صورت متحمل خط پهلوى و صورت سوم اوستايى و صور ديگر در نظم و نثر فارسى امروزى آمده است .
زردشت
( Zardost )
پهلوى زرتشت ، اوستايى زرهثوشتره [ - دارندهء شتر زرد ، يا شتر پير ، يا شتر خشمگين ( ؟ ) ] ، نام يا شهرت پيامبر ايران باستان و مؤسس آيين زرتشتى از خانوادهء سپيتمه . در باب اصل و منشأ و زبان و حتى هويت او اختلاف است . بعضى وى را از آذربايجان و برخى از رى دانستهاند و قولى نيز هست كه وى به ولايت شمال شرقى ايران قديم منسوب بوده است .
زمان او را سنت زرتشتيان قرن 7 و 6 ق . م . ياد مىكند ، در صورتىكه بعضى از پارسيان ، از روى بعضى محاسبات نجومى ، آن را تا 4500 سال قبل از ميلاد بالا مىبرند . هرچند از بعضى روايات قديم يونان نيز اين نكته برمىآيد . ليكن قبول آن به جهات بسيار دشوار است . در هرحال ، به موجب سنت زردشتيان و همچنين آنچه از مجموعهء اوستا و كتب دينى آنها برمىآيد ، پدر زرتشت پوروشسپ
( purusasp )
و زردشت
مادرش دغدو
( doqdu )
يا دغدويه
( doqduya )
نام داشت ، و خود وى معاصر گشتاسپ ( شهريار خراسان ) بود ، و گشتاسپ نيز دين او را پذيرفت . برخى از سرودهاى گاتها كه در دست است ظاهرا از خود اوست . طبق روايات ، در حملهء دوم ارجاسپ تورانى به بلخ ، به دست يك تن تورانى از خاندان كرپ
( Karap )
به نام براتركرش
( bratrok . res )
، كشته شد . اسم او در فارسى به صورتهاى زرذهشت ، زراتشت ، زرتهشت ، و غيره نيز آمده است .