آثار ميرزا حسن فسائى
ميرزا حسن فسائى علاوه بر فارسنامه داراى سه اثر ديگر است :
الف - تفسير حسن :
قرانى است محشى كه از تفاسير اربعه ترتيب داده شده است . و خود دربارهء اين تفسير مىنويسد : « در ماه شعبان 1283 در بلده بهبهان از ملا على اصغر خوشنويس ، خواهش نوشتن كلام اللّه مجيد نموده ، شروع در نوشتن فرمود ، پس كتاب تفسير مجمع البيان و تفسير بيضاوى و تفسير صافى و تفسير وجيز كه معروفترين تفاسيرند ، حاضر داشت ، عبارات آنها را مختصر كرده ، با يكديگر الفت داده ، در غره رمضان اين سال ، متعلقات تفسيريه سوره مباركه الحمد را در حاشيهء صفحه آن نگاشتم و تفصيل آن مؤلفات بر اين وجه است كه مشكلات اعرابى و صرفى و اشتقاقى و اختلاف قراءات و سند اختلاف ميان هفت نفر قارى كه هر يك مرضى خاطر عموم مسلمانانند مانند ابن كثير مكى ، نافع مدنى ، عاصم كوفى و حمزه كوفى و كسائى كوفى و ابو عمر بصرى و ابن عامر شامى و بعد از اختلاف قراءت ، بيان صنايع معانى و بيانى و بديعى ، بعد حل مشكلات كلاميه ردا على الاشاعره و المعتزله و بعد نزول آيات در شأن اهل بيت طاهرين ( ع ) به اجماع مسلمانان . و چنان كه نگاشتم در روز غره رمضان ، شروع در نوشتن حواشى بر كلام اللّه مجيد شده و در روز هشتم ربيع دويم سنه 1284 به توفيق ايزد متعال به انجام رسانيدم و هيچ روزى را در سفر و حضر تعطيل ناكرده ، اگرچه دو سه سطرى نوشته شد . . . » « 1 » اين قرآن در سال 1312 به چاپ رسيده است .
ب - تحفه احتشامى « 2 » :
كتابى است در اندرز و نصايح به نظم كه براى احتشام الدوله سلطان اويس ميرزا ، پسر معتمد الدوله فرهاد ميرزا سروده شده است .
ج - نقشه مملكت فارس « 3 » :
ميرزا حسن مملكت فارس را به دقت تمام سياحت كرده ، نقشه آن را پراكنده نگاشت و در سال 1289 به تشويق فرمانرواى فارس سلطان مسعود ميرزا ظل السلطان
هامش
( 1 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم ، اعيان محله سردزك .
( 2 ) . محمد على خان سديد السلطنه ، سفرنامه سديد السلطنه ( التدقيق فى سير الطريق ) ، به تصحيح احمد اقتدارى ، تهران ، انتشارات بهنشر ، 1362 ، ص 169 .
( 3 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار اول ، مقدمه .