دولت ديگر ندارد . چرا بايد محبت و روابط اين دو دولت اسلام در حالتى نباشد كه ظاهرا و باطنا يك وجود باشند ، و مختصر اين است كه طالب و راغب هستند كه فيما بين اين دو دولت قويشوكت ، ربط « 1 » يگانگى طورى بشود كه معنا صورت مواحدت پيدا نمايد .
جناب صدراعظم گفت درست حالى نشدم كه معنى اين رابطه چيست ؟ جناب امين الملك جواب داد كه اگرچه للّه الحمد بين الدولتين عليتين اسلام ، روابط دوستى و اتحاد برقرار است ، و ليكن منظور و ملاحظهء اولياى دولت ايران اين است كه دولتهاى يوروپ از بسكه با هم آميزش زياد كرده و اتحاد و اتفاق نمودند ، روزبروز ترقى و وسعت پيدا كردند .
چرا بايد اتفاق و اتحاد اين دو دولت اسلام ، صورت مواحدت را پيدا نكرده ، از اين منافع محروم باشند .
جناب صدراعظم جواب داد كه اولا للّه الحمد دوستى حقيقى بين الدولتين عليتين هميشه برقرار بود ، به اعتقاد من به قدر ذرّه قصورى واقع نيست . و ثانيا هرگاه مقصود « 2 » فراهم آوردن اسباب تزايد و تأييد باشد ، هرچند رابطهء حقيقى واقعه در سرحد كمال است ، اما بعد از آنكه اين مسأله فيما بين ايران و انگليس رفع شد ، ان شاء اللّه به تحصيل اسباب تأييد و تزايد آن مهم پرداخته خواهد شد .
قصور در انعقاد پيمان تدافعى و تعرضى
و ليكن يك نوع اتفاق ديگرى هم هست كه اتفاق تدافع و تحفّظ ميگويند ، و چنان كه در ميان بعضى دول يوروپ هست كه آن هم در ضمن عهدنامه قرار داده مىشود « 3 » كه در محاربهء دشمن ، شريك همديگر
هامش
( 1 ) - در نسخه بدل « روابط » ضبط شده است .
( 2 ) - « مقصود » مأخوذ از نسخهء بدل .
( 3 ) - در اصل : قرار كه مىشود .