دارى و داشت ، بنام آمله . و معنى آن هرگز ترا مرگ در نبايد . نخست شهر در بلندى بود . آب هراز بردن بدان دشوار . فرمان داد كه در پائين سازند . و اطراف آن را خندقى كردند به گودى 32 ذرع و به پهنا تير پرتابى . گرداگردش 400 جريب . ظهير الدين گويد من قبر آمله را ديدم ، مازيار آمل را ويران ساخت . اينك از جايگاه آن آنچه كنند آجر بيرون آيد .
آثار قديمه باقيه مسجد مير بزرگ قوام الدين با گنبدى نيكو و حجره نشستگاه ، خود گويند زيرزمينى است كه خزينه او بوده ، خام طمعان آنجا گرد گرديدهاند . شاه عباس به ادعاى خويشتن مظاهرات آن مسجد را مرمتى كرد . گنبدش از زلزله ويران شد . گويند 15 من ورق طلا از آنجا كندند . هم بقعهايست منسوب به خضر . و آستانه امامزاده ابراهيم نام ، كه هفتاد نفر از مريدان وى در يك قبرند .
بقاعى قديم است مشهور به سه گنبد و حال آنكه 5 عدد پديدار است :
1 - كبود گنبد ( از زلزله ويران و چارگوشه بوده ) 2 - گنبد ناصر الحق كه يكى از سادات حسينى است 3 - شمس الطبرسى ( اين گنبد دو مرتبه بوده دويمين مرتبهاش از زلزله ويران شد . صندوقى از طلا در آن يافتند ) 4 - گنبد سايه سه تن ( يعنى روى سه تن ، سه پسر قوام الدين در يك قبر مدفون ، در وسط آن سنگى ناتراشيده بود . از خطوط كوفى آن برمىآمد كه امام ابو القاسم پسر المحاسن رويانى حكيم الهى در آنجا مدفون است ) 5 - گنبد محمد آملى ( تا به بنياد ويران . همچنين از علامات قديم مسجد امام حسن بناى او منسوب به هارون الرشيد ) .
در ميان شهر گنبدى است بنام ايرج بن فريدون . تا به اكنون چهار ذرع به گودى انداختهاند و به عمق نرسيده . شاه عباس در آمل عمارتى با باغى سروين ساخته بود .
دروازههاى آمل
1 - طهران 2 - لاريجان 3 - بارفروش 4 - تليكسر 5 - نور .
محلات آمل :
محله چاكسر ، محله تيجنجار مسجد ( كلسادن آنجاست ) . پلپيور