[ احوال ولايت تولم ]
احوال ولايت تولم خالصهء پادشاهى كه در شمال فومن و در جنوب مرداب انزلى واقع است . حاكم [ آن ] به تاريخ شهر ذى حجه يكهزار و دويست و هفتاد و شش محمد تقى خان پسر مرحوم حاجى قاسم خان [ است ] . و ماليات تولم نه هزار تومان [ است ] . و محصولش برنج و ابريشم و مرغ [ و ] ماهى است .
يازده مجرا رودخانه دارد كه به مرداب انزلى داخل مىشود [ و از آنها ] صيد ماهى حلال مىنمايند . و مبلغ سه هزار تومان از بابت اجارهء شيلات تولم مىباشد .
و در نزديكى هندهخاله در سوماندق به دورهء اسطلخ بجاركى [ به ] تخمين نيم فرسخ مسافت دارد و جنگل است . به قرار صد هزار مرغ سياه كه به اصطلاح اهل انزلى قونبيل « 1 » و شهرى آب قوپيل « 2 » و مازندرانى دارقاز ، در اول بهار مىآيند [ و ] آشيانه مىگذارند و جوجه درمىآورند [ و ] در اول تابستان مىروند . آدم هوشيار باشد به مسافت نيم فرسخ صداى مرغان را مىشنود . و به قرار ده پانزده سال است كه آن مكان را خوش كرده آشيانه مىگذارند .
هامش
( 1 ) - به ضم قاف و سكون نون و باء و لام .
( 2 ) - به كسر پ و سكون لام .