آوريل تعطيل گردد . در اين موقع ليدرهاى اخراب تصميم كردند كه متفرق نشوند و يك جلسهء تاريخى تشكيل داده در خاتمه رئيس دوما تزار را تلگرافا از وضعيات مطلع ساخت و استدعا كرد شخصى كه طرف اعتماد ملت باشد به صدارت انتخاب [ شود و تشكيل ] كابينه به عهدهء وى محول گردد و نيز خاطرنشان نمود كه مسامحه و تأخير غيرممكن مىباشد و مماطله موجب مرگ و ممات است . ما از خداى متعال درخواست مىكنيم كه مسؤوليت اين امر به سر تاجور نيفتد . رئيس دوما بههمين مضمون تلگرافى به جنرال الكسيف رئيس اركان حرب و جنرالهاى فرمانده مخابره كرد و از آنها درخواست نمود كه نفوذ خود را در حضور پادشاه به كار برند . جنرال بروسيلوف جواب داد : من وظيفهء خود را نسبت به تزار و نسبت به وطن به جا آوردم . چندى بعد جمع ديگر از قشون و اهالى مسلح وارد دوما شدند و حفاظت دوما و عمارت مجاور به عهدهء آنها محول گشت . در ساعت پنج و نيم دستهاى از شورشيان رئيس شوراى امپراطورى را گرفته تحت الحفظ آوردند . مشار اليه سابقا وزير عدليه بود و يكى از ارتجاعيون بزرگ به شمار مىرفت . او را در دوما در اطاق وزرا جاى دادند و اين زمزمه بلند شد كه ملت قصد دارد دستهء طرفداران آلمان را به كلى قلع و قمع نمايد . چيزى نگذشت كه خبر رسيد شورشيان محبس كرنتى را كه منفور عامه است تصرف نموده و جميع محبوسين را آزاد كردهاند . بعد از ظهر مسيو كوليزما صدراعظم به توسط تلفن به رئيس دوما اطلاع داد كه استعفا داده است . شورشيان خانهء چند نفر از وزراء را كاوش كردند . نمايندگان كارگران بيانيهاى خطاب به قشون و به كارخانهجات صادر كرده آنها را دعوت كردند كه از هر باطاليان يك نفر و از هر هزار نفر كارگر نيز يك نفر به دوما بفرستند و نيز اهالى درخواست كردند كه تا براى ارزاق ترتيب صحيحى داده نشده است در آذوقه رساندن به قشون كمك نمايند . اهالى دسته دسته به دوما مىرسيدند ، برخى در اتومبيل و بعضى در درشكه و گارى و مقدار كثيرى فشنگ با خود آوردند . فى الفور فشنگها تقسيم شد .
ناطقين از پلههاى دوما لزوم حفظ نظم و امنيت را تأكيد كرده مىگفتند تمام كارخانجات بايد به فوريت مشغول كار شوند ، مبادا قشون در فرونت جنگ گرفتار تضييق گردد .
وقايعنگار رويتر بعد از استماع نطقها به مركز نمره دو مراجعت كرده محاكم عدليهء محلى را مشتغل يافت و در اندك مسافتى از آنجا علامت جنگ ما بين دستهجات مختلفهء گارد با توپ و تفنگ مشاهده كرد ليكن عدهء تلفات كم بود .
در عصر روز چهاردهم وقايعنگار رويتر از پطروگراد اطلاع مىدهد كه تمام قواى نظامى و بحرى پطروگراد خود را طرفدار اهالى اعلام كردهاند . از كرنشتات نيز عدهء قشونى با چند نفر صاحبمنصب رسيده به شورشيان ملحق شدند . خيابانها حالا كاملا
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4758
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٧٥٨