ويلهلم ثانى به دست نياورد بدون شك بعد از ده الى بيست سال ديگر يك جنگ ديگرى روى خواهد داد . در عرض اين بيست سال جميع دول به تزييد اسلحه و قشون خويش خواهند پرداخت . اين جنگ جديد نسبت به محاربات قبل بىنظير خواهد بود . جنگ حاليه نسبت به جنگ آتيه ناچيز و مثل بازى اطفال خواهد بود . چنانچه امروز جنگهاى سابق را بازى مىپندارند .
جنگهاى بىنظير
تمام جنگهائى كه من در خاطر دارم نسبت به جنگهاى سابق خود بىنظير بودهاند . در جنگ سواستاپل من خردسال بودم . به خاطر دارم كه آن اوقات مردم مىگفتند هرگز يك چنين جنگى در عالم واقع نشده است . جنگ سواستاپل چهار سال طول كشيد ، يعنى از سال 1853 تا 56 . مردم از روى تعجب مىگفتند گلوله مثل تگرگ مىريزد و هزار قدم را مىزند . تا آن زمان گلولهء تفنگ بيش از سيصد قدم نمىرفت و حتى در آن مسافت هم چنانچه مردم به مزاح مىگفتند يك عمارت سه طبقه را ممكن نبود هدف قرار داد . جنگ اطريش و پروس در سال 1866 واقع شد و من در آن سال صاحبمنصب بودم . در آن جنگ قشون پروس تفنگ سوزنى داشتند مردم مىگفتند تفنگ سوزنى مثل داس آدم و قشون دشمن را درو مىكند . خرج سپاه پروس روزى دو مليان تائل بود . هر جا كه شخص مىرفت جز از جنگ اطريش و پروس چيزى شنيده نمىشد . هركس با كمال تعجب مىگفت « روزى دو مليان » . اما حاليه خرج جنگ در روز از بيست الى سى مليون مىشود و هيچكس به اين مسئله اعتنائى نمىكند . اما جنگ فرانسه و پروس در سال 1870 و 71 در عصر خودش نسبت به جنگهاى سابق بىنظير بود . آلمانها تقريبا يك مليون قشون به فرانسه اعزام داشتند . در آن اوقات تصور مىشد كه هيچ مملكتى بيش از آن سپاه تجهيز و تحشيد نمىتواند كرد . ولى با وجود اين ملاحظه شد كه در خاتمهء جنگ دول اروپا به تزييد قواى خويش پرداختند و هر سال بر عدهء قشون افزودند و بهطورى آماده جنگ بودند كه در عرض ساعات معدودى مىتوانستند چندين مليان قشون به ميدان كارزار اعزام دارند .
در سال قبل عدهء قشون جنگ معظمترين دولت اروپا چهار الى پنج مليان تخمين مىشد . اما تا به حال بعضى از دول معظمه سه چهار برابر عدهء مزبور قشون به ميدان فرستادهاند . اما چون چنين چيزى پيشبينى نمىشد هيچيك از دول متحاربه حتى آلمان هم به اندازه چنين قشونى اسلحه تهيه نكرده بود بدين جهت در همان وقتى كه قشون در ميدان به جنگ اشتغال داشت داخلهء مملكت مشغول ساختن اسلحه بود . دول متحاربه