كه تصور مىشد عنقريب به مساعدت مؤتلفين و روسيه قدم در عرصه كارزار مىگذارد و گهى از جريان وقايع نوعى به نظر مىآمد كه عنقريب دولت مزبور به مساعدت آلمان و اطريش شمشير از نيام خواهد كشيد ، ولى بعد از مدتى مشاهده مىشد كه پيشبينىها خطا بوده و مسيو برايتانو گهى به تمايل با اين و گاهى مساعدت با آن مسلكى را در باطن تعقيب مىنمايد كه ظاهرا تشخيص آن ممكن نيست . رومانى دو تمايل و دو نظريه نسبت به دولتين روس و اطريش داشت : يكى ايالت بسارابى و ديگرى ايالات بوكوين و ترانسيلوانى كه اكثريت ساكنين آن از نظر نژاد رومن مىباشند و اولى در شمال شرقى و ساحل بحر سياه در تصرف روسيه و دومى و سومى در شمال غربى و مغرب رومانى در تملك اطريش .
ساكنين رومانى نژاد بسارابى نيم مليان و متوطنين بوكوين و ترانسيلوانى بالغ بر سه مليان و در اين صورت معلوم بود كه نسبتا دعاوى ملى وى با اطريش بيشتر از روسيه متوجه مىگردد . معهذا به عقيدهء غالبى از مطلعين براى طرفين متخاصمين يعنى مؤتلفين و متحدين اروپاى مركزى دو موقع مناسب پيشآمد كه ممكن بود رومانى را داخل حوزهء خويش و برضد طرف ديگر وارد جنگ نمايد . يكى در زمستان دو سال قبل زمانى كه روسيه گالسى را تماما به تصرف در آورد و تا قلل كارپات رفته بود كه چنانچه روسيه بسارابى و قسمتى از فتوحات خويش را به رومانى مىداد ممكن بود او را وادار به جنگ با اطريش نمايد . ديگرى در تابستان سال قبل وقتى كه قواى مارشال هيندنبورگ و ماكنزن پيشرفت و فتوحات معروف در ادر فرونت شرق و مقابل روسها نموده بودند . ممكن بود با اعطاى تعويضات قابل ملاحظه دربار بوكارست را با خويشتن متحد نمايند . ولى نقيصه در اينجا بود كه طرفين از كيسهء خليفه بخشيده و هيچ كدام حاضر نمىشوند از اراضى متصرف خود چيزى نقدا به دولت رومانى واگذار نمايند . يك نكتهء ديگر در مسلك سياسى رومانى تأثير عمده داشت و مانع از آن بود كه دولت مزبور داخل حوزهء دول ضد آلمان گردد . البته مىدانيم كه پادشاه رومانى در اوايل جنگ شارل متوفى بود و حاليه فرديناند برادرزادهء وى مىباشد . شارل از شاهزادگان آلمانى خاندان هوهن زلرن خانواده ويلهلم قيصر بود و نظر به آنكه از سنهء 1881 كه مشار اليه به سلطنت رومانى برقرار گرديد در مدت پنجاه سال سلطنت وى مملكت رومانى ترقيات عظيمه نمود و محبوبيت فوق العاده در آنجا داشت . خيلى مشكل بود رضايت دهد مملكتى كه در تحت سلطنت اوست با آلمان كه رئيس دودمان هوهن زولرن قيصر ويلهلم در آنجا سلطنت دارد از در ضديت و مخالفت برآيد . در اوايل جنگ شارل فوت نمود و از همان دودمان هوهن زولرن برادرزادهء او فرديناند به جانشينى او منصوب [ شد ] و اينك پادشاه رومانى است
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4600
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٦٠٠