مىدهند . اعراب هم از سه چهار سمت مشغول غارت مىشوند . جنرال مشار اليه به كوت العماره 157 كيلومترى بغداد مراجعت مىكند . مىگويند پرتو پاشا كه از خدعه گفته بودند بهسمت شام مىرود بغداد سر بيرون آورد و خيلى به موقع رسيد ( انگليسها هرقدر خودستائى كنند بايد انصاف داد كه عثمانى و اعراب بهتر از آنها جنگ كردند .
نزديك يك سال است از بصره به بغداد نرسيده ) . پس از شش هفت ماه كابينه انگليس رأى به نظام اجبارى داد و باقى مانده است كه پارلمان هم رأى بدهد . آنچه معلوم است شايد تا امروز رأى هم داده شده باشد . انگليس گمان مىكرد همان كشتيهاى جنگى براى او كافى است و باقى مردم را سواى يك عدهء خيلى مختصر كه شايد به قدر قشون حاضر السلاح بلغارى يا رومانى هم نباشد به كارهاى زراعت و صناعت و كارخانجات واگذار كرد . كاپيتاليزم لازم است نه ميليتاريزم . تمدن و نجابت انگليس بالاتر از آن است كه آنها را به دفاع مملكت اجبار كرد ، بلكه هرقدر قشون در موقع لازم باشد ملت داوطلبانه مىدهد . حالا كه با يك خصم قوى پنجه مقابل شده مىبيند در سهو و خطا بوده . چگونه آدمى پيدا شود كه داوطلبانه جلوى هوتزر و ميترايوز آلمان برود . وانگهى به واسطهء اختراع تحت البحرى و زيپلن و آيروپلن و تورپيد و مينهاى دريائى و ساحلى ، كشتيها از كار افتاده و نمىتوانند خدمات شايانى به عمل بياورند . چنانچه ديديم در ظرف اين شانزده ماه ممكن نگرديد كشتيهاى انگليسى به يكى از شهرها و بنادر آلمان نزديك شوند و اين به كلى برعكس آن چيزى بود كه انگليسها ساليان دراز تصور مىكردند . بلكه امروز كسى با جزاير بريتانياى عظمى و انگليس نزاع نمىكند برضد منافع بىشمار او در جاهائى جنگ مىكنند كه هيچ كشتيهاى او يك توپ هم نمىتواند خالى كند . پس كسى كه برضد ميلتياريزم بود امروز مايل آن شده است بايد مثل آلمان بود كه هردو را داشت .
اما اين كار سهل سادهاى نبود كه فورا بشود عمل كرد .
اول روزى كه مسيو اسكويت اين مسئله را بيان كرد غالب وزراء و وكلا و مردم خصوصا كارگران و ليدرها و حاميان آنها به كلى بر ضد آن بودند . نطقها كردند ، آرتيكلها نوشتند . ليكن اسكويت و رفقاى او دست برنداشته آنقدر كوشش كردند تا كمكم مردم ملتفت شدند كه اين اقدام براى دفاع مملكت و حفظ منافع و نگاهدارى مستعمرات خيلى خيلى لازم بل واجب است كه هميشه انگليس چند مليان قشون مسلح آماده داشته باشد . چنانچه اگر مىداشت شايد امروز آنقدر دچار اشكال نمىگرديد و متصل از فرانسه و روس تملق نمىگفت ، بلكه حملهء آلمان به جائى بشود كه فقط منافع انگليس در بين باشد نه دولت ديگر آنوقت چه بايد كرد ! چنانچه در بالكان جز فرانسه كه منافع داشت يعنى منافع مستعمراتى از افريقا و آسيا داشت ايطاليا و روس هيچ شراكت
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4432
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٤٣٢