خانه بصير الدوله نماينده ويژه احمد شاه براى ارتباط با وزير مختار حاضر شد و گفتوگوهاى پيشين خود را ادامه دادند . اين ديدارها از پنجم بهمن شروع شده بود . در اين ملاقات وزير مختار نسبت به دولت مستوفى الممالك ابراز خرسندى كرد و گفت كه رضايت كامل را از اين كابينه دارد « زيرا كه كارهاى ما بهطور خيلى سهل و آسان رو به اصلاح است . » او از مذاكرات خود با اعضاى هيأت دولت گفت و خواست كه رضايت خود و دولت متبوعش را به اطلاع احمد شاه برساند . بيشتر گفتوگوهاى بعدى بر سر قوام السلطنه و دولت او بود . شومياتسكى گفت كه قوام « در پيشرفت كارهاى ما كوتاهى مىكرده ؛ نظر به اينكه انگليسى است ، البته دستور از انگليسها داشته . » 6
* تأسيس قرائتخانه تصوير اخلاق
امروز قرائتخانه تصوير اخلاق در خيابان ناصريه تهران گشايش يافت . اين قرائتخانه را « اتحاديه موزعين جرايد » 7 با هدف « تنوير افكار و توسعه معارف » تأسيس كرد . 8
* جشن ميلاد در مسجد حاجى صنيع ديوان
جمعيت جامعه اسلاميه به مناسبت سالروز تولد امام على عليه السلام امروز چهار ساعت به غروب مانده مجلس جشنى در مسجد حاجى صنيع ديوان واقع در ابتداى خيابان امير بهادر برگزار كرد . 9
* اعزام دو عراده توپ به لشكر غرب
امروز دو عراده توپ كوهستانى از طرف قواى آذربايجان به لشكر غرب فرستاده شد . 10 توضيح اينكه دست لشكر آذربايجان به واسطه خلع سلاح منطقه ، از اينگونه تجهيزات پر بود .
* ضرورت تحكيم مواضع نظامى از سلماس تا ساوجبلاغ
حاكم اروميه با اين تحليل كه عشاير منطقه مسلح هستند ، و انگلستان درصدد تأسيس كردستان بزرگ است و دولت تركيه نيز در كار حفظ يا توسعه حدود فعلى خود است ، و عواقب اين رخدادهاى احتمالى آينده كردستان و آذربايجان ايران را تحت تأثير قرار مىدهد ، خواستار تقويت قواى نظامى در اين ناحيه شد . وى در ادامه يادآور شد كه اگر بر سر موصل جنگى بين تركيه و انگليس رخ دهد ، تركها قواى خود را از خاك ايران عبور خواهند داد و اين يعنى نقض بىطرفى دولت و دادن بهانه دست انگليس . وى در پايان درخواست كرد « اقلا از سلماس تا ساوجبلاغ قشون حاضر » باشد تا از پيشآمدهاى احتمالى جلوگيرى كند . 11
* گزارشى تفصيلى دربارهء پارسيان هند
كنسولگرى ايران در بمبئى امروز گزارش بلندى درباره پارسيان هند به وزارت امور خارجه فرستاد . وى با اشاره به اين كه پيروان زرتشت در اينجا به دو دسته پارسيان ( اخلاف كسانى كه بعد از حضور اسلام در ايران در قرون اوليه از ايران به هند مهاجرت كردند ) و ايرانى ( زرتشتيانى كه اخيرا از ايران به هند رفتهاند ) تقسيم مىشوند ، نوشت اين دو دسته رابطه و آميزشى باهم ندارند « زيرا پارسيان خود را برتر و آيين خود را از آيين زردشتيان ايرانى پاكتر مىدانند . عجب اينجا است كه نام ايرانى فقط به زردشتيان جديد الورود تعلق گرفته و مسلمانان ايرانى را در اينجا به اسم مغول خطاب مىكنند . » وى ادامه داد كه تعداد پارسيان نزديك به صدهزار نفر است كه 75 هزار تن از آنها در بمبئى ساكن هستند . ارتباط پارسيان با انگليسيان است . عمدتا ثروتمند و صاحب بانكهاى بزرگ هستند . فقير ندارند . مشاغل رده بالا در اختيار آنان است . زبان فارسى را فراموش كردهاند و به زبانهاى گجراتى ، مراتى و اردو سخن مىگويند . وى اضافه كرد آميختگى پارسيان با انگليسيان موجب شده نگران زمانى باشند كه استيلاى انگليس بر هند پايان پذيرد و امنيت آنها به خطر افتد . به ويژه پس از قيام گاندى عليه انگليس به اين فكر مىكنند كه بتوانند به سرزمين اجدادى خود ايران بازگردند . كنسول از موانع موجود براى مهاجرت پارسيان به ايران نوشت و از وزارت امور خارجه خواست كه در رفع آنها بكوشد . 12
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1329 ، ص 1 .
( 2 ) . همان ، صص 1 و 2 .
( 3 ) . همان ، ص 2 .
( 4 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 22 - 2 - 36 - 1301 .
( 5 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، صص 83 و 84 .
( 6 ) . هروى بصير الدوله ، دو سال روابط محرمانه . . . ، صص 77 تا 79 .
( 7 ) . تولد مطبوعات در ايران به همراه خود شبكهء توزيع مطبوعات را نيز پديد آورد . اين توزيع از همان روزهاى اول برعهده مأموران دولت بود كه بعدها بيشتر اينها را مأموران پستى ( پستچىها ) تشكيل مىدادند . با حضور مطبوعات و جرايد مختلف در بخش خصوصى ، موضوع توزيع اين مطبوعات نيز وسعت يافت ، ازاينرو روزنامههاى اين بخش ( بخش خصوصى ) بر آن شدند تا براى توزيع جرايدشان « وكيل جرايد » برگزينند .
در نتيجه در جاىجاى شهر تهران شبكههاى مستقل توزيع به وجود آمد .
در 1336 ق ، دوازده نفر از روزنامهفروشان تهران براى حفظ منافع مشترك تشكلى به نام « اتحاديه بخش جرايد » ( اتحاديه موزعين جرايد ) را بنيان نهادند و براى تصدى اين اتحاديه نيز محمد حسين مسكين را كه پيشكسوت بود برگزيدند . در 1305 ش با انتشار روزنامه اطلاعات « اتاق توزيع » در اين روزنامه تشكيل شد و نظام توزيع جرايد را وارد مرحله جديدى كرد . پس از تشكيل اتاق توزيع ، در 1310 ش به همت حاج محمد سقا ، « سازمان توزيع مطبوعات » به وجود آمد و تا آنجا پيش رفت كه دولت شغل روزنامهفروشى را بهعنوان يك كسب به رسميت شناخت .
اين حرفه در سالهاى بعد ساختار كاملترى به خود گرفت . در 1326 ش « اتحاديه صنف فروشندگان و توزيعكنندگان جرايد و مجلات داخلى » پديد آمد بهطورى كه در دهه سى توزيع جرايد برعهده اين اتحاديه و شركت پخش مطبوعات بود . دستاندركاران اين بخش چند سال بعد آييننامههايى را غير از آنچه پيش از اين تصويب شده بود به تصويب رساندند . همچنين در 1350 ش فروشندگان مطبوعات خارجى در تهران اتحاديهاى را سامان دادند . اين روند پس از پيروزى انقلاب اسلامى همچنان ادامه يافت . بهطورى كه در 1358 ش شوراى انقلاب ، آييننامه نمايندگى توزيع و فروش نشريات را به تصويب رساند ( رضايى ، « مشكلات و تنگناهاى توزيع . . . » ، ص 77 ) .
( 8 ) . اسناد و گزارشهاى گروهها . . . ، ص 77 .
( 9 ) . روزنامه ايران ، شم 1329 ، ص 4 .
( 10 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 14 ، ص 114 .
( 11 ) . همان ، س 1302 ، پ 79 ، صص 117 و 118 .
( 12 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 6 - 22 - 17 - 1302 .