عامه اطلاع دادهاند . » 8
* پاسخ حسين خزاعى به درخواست وزارت جنگ در مورد اقدامات امريكاييها
امير لشكر شرق ، حسين خزاعى ، در پاسخ به درخواست وزارت جنگ ، كه در پى تلگراف علماى مشهد به وزير جنگ صورت گرفت ( ر . ك : 3 و 7 اسفند ) نوشت كه « امريكاييها در حدود خيابان عليا ، پشت مقبره نادر شاه چهل هزار ذرع اراضى به امضاى آيت اللّهزاده خراسانى ابتياع و خيال ساختمان مفصلى از قبيل مدرسه و غيره دارند ولى حجت الاسلام آقاى حاجى آقا حسين قمى و ساير آقايان علماء محترم اجماعا با ابتياع و ساختمان اراضى مخالف ، همه روزه جلسات عديده دارند .
نظريه بنده هم اين است كه به كلى جلوگيرى بشود . » 9
* پاسخ حاكم استرآباد به شكايت معتضد الاسلام
پس از شكايت معتضد الاسلام از ناامنى در استرآباد و درخواست رضا خان وزير جنگ براى روشن شدن موضوع ، حاكم نظامى استرآباد امروز نوشت كه معتضد الاسلام يك روحانى مداخلهجو است و توقعات بىجا دارد . اخيرا با تغيير كاربرى مدرسه دار الشفاء استرآباد به مدرسه اطفال ، اعتراض كرده و اينك كه وقت انتخابات مجلس است براى وكالت افراد موردنظر خود فعاليت مىكند . حاكم نظامى استرآباد از رضا خان خواست كه براى آگاهى از وضعيت استرآباد از تاجران اين شهر كه اول علاقهمندان امنيت هستند ، تحقيق شود . 10
* تذكر رضا خان به ژنرال كنسول افغانستان در مشهد
پس از آنكه در حكم اعدام يكى از سه شرور دستگير شده در مرزهاى شمال شرقى ، اگر و اما پيش آمد و ژنرال كنسول افغانستان در مشهد با افغانى خواندن تومان خان تقاضاى عفو او را نمود ( ر . ك : 5 اسفند ) ، امروز رضا خان وزير جنگ در تلگرامى به امير لشكر شرق حسين خزاعى ، دستور داد كه به ژنرال كنسول افغانستان بگويد اتباع خارجى كه در كشور ديگرى مرتكب جنايت مىشوند بايد مطابق قوانين همان مملكت مجازات شوند « معذلك از اعدام تومان خان صرفنظر مىشود تا موجبات كدورتى حاصل نگردد . » 11
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1328 ، ص 1 .
( 2 ) . بهار ( ملك الشعرا ) ، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران ، ج 1 ، صص 298 و 299 ) .
( 3 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، ص 38 . واقعيت اين است كه حاكم نظامى لنگرود ، حاكم گيلان را در جريان تصميم خود قرار داده بود . اما زمانى كه حاكم گيلان متوجه شد دستگيرى و تبعيد روحانيان لنگرود نتيجه عكس داده و واكنشهاى منفى در پى داشته ، خود را زيركانه از موضوع كنار راند تا همه تيرها به سوى حاكم لنگرود نشانه رود .
( 4 ) . همان ، پ 14 ، ص 112 .
( 5 ) . همان ، پ 11 ، صص 71 و 73 . در اين نامه ، از مشخصات زيبا سلطان آمده است كه عيال ياور اسماعيل خان بوده است . پاسخى كه رضا خان وزير جنگ به اقبال السلطنه مىدهد پاسخى غيرمستقيم است و موافقت يا عدم آن روشن نيست ( همان ، پ 11 ، ص 70 ) .
( 6 ) . روزنامه اتحاد ، شم 301 ، صص 2 و 3 .
( 7 ) . آيت اللّه سيد محمد بهبهانى مجتهد پرنفوذ تهران و از فعالان اجتماعى - سياسى دوره پهلوى در سال 1291 ق در تهران متولد شد . پدرش سيد عبد اللّه بهبهانى از رهبران مشهور مشروطه بود . سيد محمد تحصيلات مقدماتى اعم از صرف و نحو ، فارسى ، عربى و حساب و هندسه را تحتنظر معلمين خصوصى فراگرفت . پس از مدتى به نجف رفت و در فقه و اصول ، در دروس استادانى چون آخوند ملا محمد كاظم خراسانى حاضر شد . وى در فلسفه و علوم معقول از شاگردان ميرزا ابو الحسن جلوه بود . فعاليتهاى سياسى وى در دوره مشروطه در كنار پدرش آغاز شد . پس از دورهء استبداد صغير و سقوط محمد على شاه ، در شورايى از مشروطهخواهان كه براى اعادهء مشروطيت تشكيل شده بود ، عضويت يافت . اين شورا در نخستين جلسه ، محمد على شاه را از سلطنت خلع و احمد ميرزا را به سلطنت برگزيد . وى در تشكيل مجلس نيز فعاليت بسيار كرد و در دوره دوم مجلس به نمايندگى مردم تهران برگزيده شد . پس از شهادت پدرش ، نفوذ و اعتبار بهبهانى افزايش پيدا كرد و تقريبا در تمام حوادث سياسى نقش ايفا نمود . وى در اولين اقدام به تبعيد علما از عتبات توسط حكومت عراق و به دستور انگليس ، در 1302 ش اعتراض نمود . او در 1304 ش ، به عضويت مجلس مؤسسان انتخاب گرديد و تا پايان سلطنت رضا شاه با دربار مناسباتى داشت . با اين همه ظاهرا تا پس از سلطنت رضا شاه در فعاليت اجتماعى مهمى شركت نكرد . در دوره حكومت محمد رضا شاه ، بهبهانى ، به عنوان يك روحانى طراز اول روابط خود را با دربار حفظ كرد . وى در روز 9 اسفند 1331 كه طبق توافق مصدق و محمد رضا پهلوى قرار بود شاه از ايران خارج شود ، به اتفاق عدهاى در دربار حضور يافته و شاه را از اين مسافرت منع نمود . در مرداد 1332 ، در پى اعلام همهپرسى مصدق راجعبه انحلال مجلس هفدهم ، بهبهانى به همراه آيت اللّه كاشانى اقدام مصدق را خلاف شرع و حرام دانست . پس از كودتاى 28 مرداد ، محمد رضا پهلوى طى تلگرامى از رم به بهبهانى خواستار اجراى دستورات دولت زاهدى ، رهبر كودتا شد و بهبهانى نيز طى تلگرافى به شاه پاسخ مثبت داد . در پى ترويج فرقه بهاييت بهبهانى به همراه مرجع تقليد ، علما و مردم به دولت فشار آورد و در نتيجه شاه به اجبار دستور بسته شدن حظيره القدس ، مركز تجمع بهاييان را صادر كرد . روابط بهبهانى با حكومت ، از 1337 ش به بعد رو به تيرگى نهاد . در دىماه همين سال او طرح مجدد مسئله شركت زنان در انتخابات مجلس سنا را مورد حمله قرار داد . به دنبال تصويب قانون انجمنهاى ايالتى و ولايتى در 16 مهر 1341 ، كه در آن شرط قسم به قرآن و مسلمان بودن از شرايط انتخابشوندگان و انتخابكنندگان حذف و به زنان نيز حق رأى داده شده بود ، رابطه بهبهانى و حكومت تيرهتر شد . اقدام وى و سه نفر از مجتهدان در ترغيب مردم به تحصن در مسجد حاج سيد عزيز اللّه در لغو تصويبنامه مؤثر بود . وى در قضيه اصول ششگانه انقلاب سفيد ، كه امام خمينى همهپرسى شاه را براى انقلاب سفيد تحريم نمود ، در كنار آيت اللّه سيد احمد خوانسارى به تحريم همهپرسى فتوا داد . وى در فاجعه فيضيه نيز جنايت رژيم شاه را به شدت محكوم كرد . آيت اللّه سيد محمد بهبهانى در 20 آبان 1342 در تهران بر اثر سرطان درگذشت و جنازه او به نجف انتقال يافت . ( عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 1 ، صص 338 - 334 ؛ دانشنامه جهان اسلام ، ج 4 ، صص 767 - 764 ) .
( 8 ) . روزنامه ايران ، شم 1328 ، ص 1 . روزنامهها ماه جمادى الثانى را سى روز حساب كرده و با همان محاسبه ماه رجب يك روز ديرتر در سرصفحهها درج مىشد ، تا اينكه آيت اللّه حاج شيخ عبد الكريم حائرى يزدى اين خبر را به تهران مخابره كرد .
( 9 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 10 ، ص 32 .
( 10 ) . همان ، پ 1 ، صص 85 و 86 .
( 11 ) . همان ، پ 10 ، ص 7 .