حال او پيشنهاد كرد مخارج راه او را بفرستيد عازم تهران شود .
« اينطور درس خواندن جز اتلاف وقت و ضايع كردن طفل هيچ فايده ديگرى نخواهد داشت . » 5
* هماهنگى براى ورود اسلحه
امروز به سرهنگ اسماعيل خان نماينده اعزامى وزارت جنگ به برلن اطلاع داده شد ، اقدامات لازم صورت گرفته ، « با رئيس كميسيون اسلحه متفقين مقيم برلن داخل مذاكره شده » اسلحههاى متعلق به ايران را از طريق هندوستان و بوشهر وارد كنيد . 6
* ضرورت كشيدن سيم تلگراف بين اردبيل و خلخال
نبود وسايل تلگرافى در اردبيل باعث شده امور نظامى و تجارى با تأخير مواجه شود و زيانهاى قابل توجهى از اين طريق پديد آيد ، به ويژه در عمليات نظامى مضرات فراوانى در پى دارد . امير لشكر شمال غرب با اين مقدمه درخواست كرد يك رشته سيم بين اردبيل و خلخال كشيده شود و از وزير جنگ خواست با وزارتخانه مربوطه در اين مورد مذاكره كند . 7
* تعرض ايلات قراباغ به ايران
با تجاوز يكصد نفر از طوايف ساكن قراباغ به اهالى مرزنشين ايران كه به دليل نداشتن سلاح نتوانستند از خود دفاع كنند ، اموال و مواشى آنها به غارت رفته است . اين حادثه نشان مىدهد كه « چنانچه شاهسونهاى سرحدى ايران نيز خلع اسلحه شوند نه فقط مورد عنايت و چپاول طوايف اتباع روس خواهند شد بلكه از تجاوزات ديگر هم نمىتوانند جلوگيرى نمايند ، از بين خواهند رفت . » امير لشكر شمال غرب با فرستادن اين خبر اضافه كرد با اينكه شاهسونها مطيع دولت نبودند اما در مواقع ضرورى از مرزها در برابر تهاجمات بلشويكها مراقبت مىكردند . « اگرچه قطع دارم خلع اسلحه هم نشوند ممكن است در آتيه مجددا رويه خودسرى را پيش گرفته توليد اشكال نمايند » راهحل مناسب همان خلع سلاح است اما لازم است يك فوج سواره نظام در اين منطقه مستقر شود تا در برابر تجاوزات بيرونى مقاومت نشان دهد . 8
* درخواست تحقيق براى اقدامات امريكاييها در مشهد
وزارت جنگ پس از دريافت نامهاى از علماى مشهد مبنى بر خريد زمين و تأسيس مراكزى از طرف امريكاييها در اين شهر ( ر . ك : 3 اسفند ) از امير لشكر شرق خواست موضوع را پىگيرى كند و « نوع مؤسساتى كه تشكيل آن را در نظر دارند اطلاع » دهد . 9 مقرب السلطنه كارگزار مشهد هم امروز وزارت امور خارجه را مطلع كرد كه به دنبال امضاء قباله زمينهاى خريدارى شده توسط هيأت تبشيرى امريكايى ( ر . ك : 1 اسفند ) ، روزنامه فكر آزاد با چاپ مقالهاى خبر از هيجان ايجاد شده بين اهالى و علماى مشهد داد و اينكه « حوزه علميه مشهد شديدا بناى اعتراض و شكايت را گذاشتند . » وى يادآور شد كه پيش از اين عواقب خطير اين كار را گوشزد كرده بود .
« اقدام ميسيون امريكايى در ترويج مذهب و خريدن اراضى و تأسيسات مريضخانه و مدرسه و كليسا در شهر مشهد . . . مآلا زحمت بزرگى براى دولت توليد خواهد » كرد . وى ضمن توصيه به وزارت امور خارجه براى مذاكره با سفارت امريكا آن هم پيش از شروع عمليات ساختمانى نوشت كه لازم است تعصب « مجاورين و زائرين شهر مشهد و موقعيت محلى آنجا » بيان شود و بساط ترويج مذهب را جمع كنند . وى در پايان موضوع وقف بودن اراضى خريدارى شده را پيش كشيد كه در مطبوعات عنوان شده وقف بودن اين زمينها مسجل شده است .
دراينباره « هنوز از طرف توليت اظهار رسمى به كارگزارى نشده ، صحت وقفنامه » را فعلا نمىتوان تأييد كرد . 10
[ تصوير ] اعتراضنامه علماى مشهد
* رافائيل آشورى در قزوين
رافائيل كه در كرمانشاه دستگير شده بود توسط مأموران لشكر غرب تحويل لشكر مركز شد تا براى رسيدگى به اتهاماتى كه دارد به تبريز برده شود . وى اينك در قزوين است . قلعهبيگى قزوين براى بردن او به تبريز پول ندارد . قرار است با نخستين پست به لشكر شمال غرب اعزام گردد . « تكليفى براى مخارج مشار اليه معين » شود ، فرستاده مىشود . 11 موضوع به حكومت قزوين منعكس شد تا وجهى را در اختيار قلعهبيگى قرار دهد . 12
هامش
( 1 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 14 و 15 - 9 - 51 - 1301 .
( 2 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، ص 66 .
( 3 ) . روزنامه اتحاد ، شم 200 ، ص 1 .
( 4 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 20 ، صص 66 و 67 .
( 5 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 32 - 8 - 32 - 1301 . هزينه اين تلگرام چهل و سه تومان و سه قران و ده شاهى شد كه با حقوق ماهيانه يك كارمند باسابقه در آن زمان برابرى مىكند . وزارت خارجه دستور داده بود اين هزينهها نه از جيب دولت بلكه توسط خانواده شاهزادهها پرداخت شود كه ظاهرا گاه چنين مىشد و گاه نه .
( 6 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 18 ، ص 49 .
( 7 ) . همان ، پ 11 ، ص 44 .
( 8 ) . همان ، پ 11 ، صص 56 و 57 .
( 9 ) . همان ، پ 10 ، ص 33 .
( 10 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 8 - 16 - 9 - 1302 .
( 11 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 19 ، ص 54 .
( 12 ) . همان ، پ 19 ، ص 53 . پيش از اين نامه رافائيل در سندها « رافائيل ارمنى » نوشته مىشد ، اما اينك « رافائيل آشورى » ياد شده است .