تخطي إلى المحتوى الرئيسي

روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى ) — صفحة 694

مساهمون:

ص٦٩٤
با انتقال تقىزاده به وزارت دارايى او سرپرستى وزارت‌خانه را برعهده گرفت و از 30 دى 1309 تا 6 اسفند سال بعد در كابينه مهدى قلى هدايت ( مخبر السلطنه ) كفيل وزارت طرق و شوارع شد . سپس تا 26 شهريور 1312 وزير مختار ايران در عراق گرديد و در كابينه محمد على فروغى در شهريور 1312 ش وزير امور خارجه شد . او در كابينه محمود جم نيز اين سمت را تا 28 اسفند 1314 برعهده داشت . مهذب الدوله از فروردين 1315 تا مرداد 1317 استاندار آذربايجان بود و از مرداد همان سال تا مهر 1318 سفير ايران در افغانستان شد . پس از آن تا مهر 1319 به سفارت ايران در تركيه رفت . بعد از شهريور 1320 وى در كابينه محمد على فروغى به ترتيب وزير بهدارى و بعد وزير كشور شد . او در 1321 در كابينه احمد قوام براى بار دوم به وزارت كشور منصوب گرديد و در ترميم كابينه عهده‌دار وزارت دارايى گرديد . در سال 1323 محمد ساعد مراغه‌اى او را به وزارت فرهنگ برگزيد و بعد از سقوط كابينه در 27 اسفند همان سال به‌عنوان عضو هيأت ايرانى در كنفرانس سانفرانسيسكو شركت نمود . سومين كابينه ابراهيم حكيمى در 6 دى 1326 تشكيل گرديد و در اين كابينه كاظمى به وزارت امور خارجه برگزيده شد . وى در انتخابات دوره اول مجلس سنا ، سناتور بود . در ارديبهشت 1330 به هنگام نخست‌وزيرى دكتر مصدق ، به وزارت امور خارجه تعيين گرديد . پس از چندى نايب نخست‌وزير شد و از وزارت امور خارجه به وزارت دارايى رفت . سفيرى ايران در فرانسه و وزير مختارى ايران در اسپانيا و پرتغال از ديگر سمتهاى او بود . با سقوط مصدق از سفارت استعفا داد و به ايران آمد . پس از چندى به علت فعاليتهاى سياسى بازداشت شد و در 31 ارديبهشت 1334 به جنوب كشور تبعيد گرديد . پس از پايان دوره تبعيد به رياست شوراى عالى جبهه ملى انتخاب شد و تا پايان عمر در راه آرمانهاى مصدق گام برداشت . او در سال 1355 در تهران درگذشت . ( كريميان ، على ، « نمونه امضاى اعضاى هيأت دولت » ، صص 46 و 47 ، عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 3 ، صص 1282 تا 1280 ) .
هامش
( 10 ) . روزنامه ايران ، شم 1324 ؛ ص 1 . ( 11 ) . همان‌جا . بيوتات يا همان بيوتات سلطنتى مجموعه‌اى از سازمان‌ها ، كارخانه‌ها ، كارگاهها و واحدهاى خدماتى است كه وظيفه آنها تهيه حوائج و ملزومات مورد نياز دربار شاهان بود . اين تعبير به اين مفهوم كه تبديل به اصطلاحى خاص شده بود ، از اوايل عهد صفوى رواج يافت و وارد ادبيات ديوانى گرديد . متصدى و مسئول اداره بيوتات سلطنتى را ، ناظر بيوتات مىگفتند . در اداره امور بيوتات ، وزير بيوتات زيردست ناظر و در واقع دستيار و معاون او به شمار مىرفت . وزير بيوتات نيز دبيرى داشت كه مكلف بود صورت كارهاى روزانه هر بخش را تنظيم و به رؤيت ناظر برساند . وظيفه ديگر او نگهدارى حسابهاى روزانه شخص شاه بود . در دوره قاجار برخى ادارات دولتى از ديوان دولت متنزع شد و به بيوتات پيوست كه از جمله آنها خزانه دولتى بود كه رسما تحت نظارت مسئول بيوتات درآمد . كاركنان اختصاصى شاه در مركز اصلى بيوتات يعنى « خلوت » شاه مستقر بودند . از ميان اين كاركنان يا « عمله خلوت » كسى با نام « ريش سفيد خلوت » كه مقامى معادل ناظر بيوتات بود رياست بقيه را به‌عهده داشت . بعدها ناصر الدين شاه نام اين سمت را به « وزير حضور » و سپس « وزير حضور اعظم » تغيير داد ، اما در زمان مظفر الدين شاه به دارنده اين مقام رسما عنوان وزير دربار داده شد . در اواخر عهد ناصرى وزارت دربار اعظم با وزارت ماليه ، وزيرى واحد داشت . به‌طور كلى مجموعه تأسيسات بيوتات سلطنتى در عصر ناصرى عبارت بودند از : [ تصوير ] نمايى از آبدارخانه بيوتات 1 - خزانه كه بزرگ‌ترين بخش بيوتات كه بودجه كشور در آن متمركز و با ضرابخانه توأم بود ؛ 2 - خزانه اندرون كه طلا و جواهر در آن نگهدارى مىشد و شخص شاه كليد آنجا را داشت ؛ 3 - ضرابخانه ؛ 4 - آشپزخانه به انضمام شربت‌خانه ؛ 5 - آبدارخانه ؛ 6 - قهوه‌خانه ؛ 7 - فراش‌خانه ؛ 8 - سرايدارخانه ؛ 9 - بناخانه و فخارخانه ؛ 10 - صندوق‌خانه و رخت‌دارخانه ؛ 11 - ايشيك‌خانه ؛ 12 - كشيك‌خانه ؛ 13 - اسلحه‌خانه . در دوره قاجار وظايف ناظر بيوتات يا همان وزير دربار گاه افزايش مىيافت و گاه محدود مىشد . ازاين‌رو مىتوان اين‌طور گفت كه بيوتات پس از يك دوره جدايى با مسائل مالى در دوم اسفند 1301 دوباره به خزانه‌دارى منضم شد . اعتماد السلطنه در المآثر و الآثار ، از بيوتات سلطنتى و سازمان‌هاى تابع آن به‌طور مستقل ياد نكرده و بخشهاى آن را ذيل وزارت ماليه يا سازمان‌هاى ديگر آورده است . در عصر پهلوى مجموعه سازمان‌ها و ادارات تابع دربار سلطنتى موسوم به « وزارت دربار » بود ، كه يكى از ادارات اين وزارت‌خانه « اداره بيوتات سلطنتى » بود . وظيفه اين اداره تقريبا منحصر و محدود به نظارت در اداره برخى كاخهاى سلطنتى بود ( دايره المعارف بزرگ اسلامى ، ج 13 ، صص 469 - 471 ) . ( 12 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 4 - 14 - 50 - 1301 . ( 13 ) . همان ، 1 - 14 - 50 - 1301 . ( 14 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، صص 88 .
روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى ) — صفحة 694 | حسن فراهانى