توسط داور تنظيم مىشد و غالبا با وزراء و وكلاى مجلس به گفتوگوهاى تند مىپرداخت . » 9
[ تصوير ] روزنامه مرد آزاد
* ادعاى يك روزنامه عراقى در تعلق جزيره قشم به انگليس
روزنامه اوقات عراق مقالهاى به چاپ رسانده و در آنجا آورده است كه جزيره قشم از 1809 متعلق به انگليس بوده و پرچم آن كشور در اين جزيره بلند است . كنسول ايران در بصره با ارسال اين خبر به وزارت امور خارجه پرسيد : « هرگاه بايد تكذيب شود امر فرماييد . » 10 با رسيدن اين خبر به وزارت امور خارجه ، دستور تكذيب آن داده شد . 11
* منصب آجودانى براى معتمد الدوله
رضا خان وزير جنگ امروز اسماعيل ميرزا معتمد الدوله پسر ظل السلطان را به آجودانى خود برگزيد . « صاحبمنصب « دوبرلين » سابق اسماعيل ميرزا معتمد الدوله از تاريخ اول دلو هذه السنه ( اول بهمن سال جارى ) با رتبه سلطانى به سمت آجودانى منصوب مىگردد . » 12
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1309 ، صص 1 و 2 .
( 2 ) . روزنامه اتحاد ، شم 289 ، ص 2 .
( 3 ) . روزنامه ايران ، شم 1309 ، ص 2 .
( 4 ) . دوران مأموريت محيى الدين پاشا در اوايل سده اخير در تهران همزمان با روى كار آمدن مصطفى كمال ( آتاتورك ) و تأسيس دولت جمهورى تركيه بود . با اينكه در ورود به تهران بهواسطه پيروزيهاى مصطفى كمال پاشا بر يونان و احساسات ضد انگليسى حاكم بر ايران با خرسندى مواجه گشت ، اما طولى نكشيد كه زبرى و نادانى محيى الدين پاشا كه مرد خشن نظامى و خشكى بود ، موجب گرديد كه اين شادى و اميدوارى چندان نپايد تا اينكه از سفارت تركيه در تهران بر كنار شد و به جاى او ممدوح شوكت بيك كه يك فرد ايراندوست بود به تهران آمد . ( انتظام ، خاطرات ، صص 152 و 153 ) .
( 5 ) . روزنامه ايران ، شم 1308 ، ص 2 .
( 6 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 2 - 23 - 32 - 1301 .
( 7 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 15 ، ص 10 . قاسم خان والى يا پوروالى معروف به سردار همايون فرزند على خان والى در سال 1253 ش به دنيا آمد . پس از تحصيلات مقدماتى براى ادامه تحصيل عازم فرانسه شد و در مدرسه معروف سنسير به تحصيل اشتغال ورزيد . وى دانشكده نظامى آنجا را به پايان رسانيد و پس از بازگشت به ايران وارد خدمت دولتى گرديد . او بنا به پيشنهاد و صلاحديد امير نظام گروسى به ژنرال آجودانى محمد على ميرزا وليعهد منصوب شد . قاسم خان والى در اولين اقدام در تبريز به آوردن يك دستگاه ماشين چاپ با حروف سربى اهتمام ورزيد و مطبعه مجهزى درست كرد . او همچنين گارد مخصوص تشكيل داد و در تأسيس شركت تلفن و كارخانه برق تلاش بسيار نمود .
هنگامى كه حسين قلى خان نظام السلطنه با سمت پيشكار وليعهد به آذربايجان رفت براى قاسم خان درجه امير تومانى گرفت و او را به معاونت قشون آنجا برگزيد . در سال 1324 ق به فرماندهى قشون آذربايجان انتصاب يافت و در اين سمت در تأسيس بلديه ( شهردارى ) تبريز همت گماشت . او در سال 1291 ش به رياست كل شهربانى و درجه سردارى رسيد و سردار همايون لقب يافت . سردار همايون سپس به حكومت تهران منصوب شد و مدتى نيز فرماندهى بريگاد مركزى را برعهده گرفت . او در 1297 در كابينه وثوق الدوله بهعنوان كفالت وزارت جنگ معرفى شد و سپس رياست تفتيش قشون و حكومت اراك را تصدى نمود . در اواخر 1299 فرماندهى ديويزيون قزاق را عهدهدار گرديد . سردار همايون همان كسى است كه احمد شاه وى را براى متوقف ساختن حركت قزاقان از قزوين به تهران به آن شهر فرستاد ، وى نيز با شتاب به استقبال اردوى قزاق رفت ، اما به محض رسيدن بازداشت شد .
وى در سال 1301 با درجه سرلشگرى داخل نظام نوين ارتش شد و به عضويت شوراى عالى نظام و مدتى نيز به رياست تفتيش مالى ارتش برگزيده گشت و سرانجام در 23 مرداد 1312 در شهر اروميه درگذشت و در صحن امامزاده ابراهيم چهار فرسنگى آن شهر به خاك سپرده شد .
( سيفى فمى تفرشى ، نظم و نظميه در دوره قاجار ، صص 179 - 178 ؛ عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 3 ، صص 1691 - 1689 ؛ سرمد ، اعزام محصل به خارج از كشور ( در دوره قاجاريه ) ، ص 471 ) .
( 8 ) . روزنامه اتحاد ، شم 289 ، ص 2 .
( 9 ) . عاقلى ، داور و عدليه ، ص 32 ؛ اين روزنامه در تهران و به مديريت و صاحبامتيازى ميرزا على اكبر خان داور تأسيس و شماره اول آن روز يكشنبه 8 دلو ( بهمن ) 1301 منتشر شده است . داور پيش از اين فعاليت سياسى خود را با نمايندگى دوره چهارم مجلس شوراى ملى آغاز كرده بود . او از خوار و ورامين انتخاب گرديد و در 10 ميزان ( مهر ) 1301 اعتبارنامهاش با اكثريت آرا تصويب گرديد . دفتر روزنامه مرد آزاد در تهران در خيابان علاء الدوله بود و طرز انتشار آن از ابتدا روزانه و با قطع بزرگ و در چهار صفحه در چاپخانه بوسفور چاپ و توزيع مىگرديد . در عنوان روزنامه ، بالا اسم روزنامه ( مرد آزاد ) عبارت « اول اصلاح اقتصادى » درج شده بود . محمد صدر هاشمى درباره مشى اين روزنامه مىنويسد مرد آزاد داراى سرمقالههاى تند و آتشين و در اغلب مسائل با وزرا و وكلاى مجلس مخالف و داراى عقايد و نظريات سياسى است . سرمقالههاى روزنامه در ستون اول شروع و بهعنوان « يادداشت يوميه » نوشته مىشد . در سرمقاله شماره اول كه تنظيم آن مصادف با تغيير كابينه بود و دولت درصدد تأسيس بود - كه در آن آقاى مستوفى الممالك نامزد رياست الوزراء بوده است - داور با رياست وزرايى مستوفى الممالك به شدت مخالفت نموده و معتقد است بايد يك نفر جوان مأمور تشكيل كابينه گردد ، نه كسانى كه در عهد استبداد با شال و قبا براى سلام حاضر مىشدهاند . به غير از سرمقاله روزنامه ، بقيه مطالب آن شامل مقالات مختلف و مذاكرات مجلس شوراى ملى و اخبار داخلى و خلاصهاى از اخبار خارجى بوده است ( صدر هاشمى ، تاريخ جرايد و مطبوعات ايران ، ج 4 ، صص 202 - 201 ) .
( 10 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 8 - 20 - 51 - 1301 .
( 11 ) . همان ، 3 - 20 - 51 - 1301 .
( 12 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 15 ، ص 13 . نكته قابل توجه در اين خبر تغيير رفتار رضا خان ، وزير جنگ ، نسبت به معتمد الدوله از تهديد به تشويق است . رضا خان تهديدات زيادى نسبت به معتمد الدوله روا مىداشت . اين تهديدات وقتى شروع شد كه رضا خان متوجه شد معتمد الدوله ماترك پدرش ، ظل السلطان در بانك سوئيس را يك تنه مال خود كرده است . وزير جنگ راضى شد كه نيمى از اين پول به وزارت جنگ داده شود تا از تعقيب موضوع منصرف شود . اينك روشن نيست چه حوادثى رخ داده كه آن تهديدها تبديل به تشويقى تا حد انتصاب به سمت آجودانى گرديده است .