تحويل نمىدهد ، اما وجود اين اسلحه با يك صد نفر همراه ، قابل مقايسه با هزينههاى جابهجايى 1500 نفر قشون مسلح براى تعقيب امير مؤيد نيست . وى سپس با تشريح نيات « چراغعلى خان سالار حشمت ديروز و امير اكرم امروزى » يادآور شد كه اكنون مردم اين خطه آرزوى بازگشت زمانى را دارند كه ظهير الملك در اينجا حكمرانى مىكرد ؛ « با آن همه ابتلايى كه به ذى نفوذين وارد آمد الآن خواهان آن هستند . » وى در پايان نوشت كه رضا خان وزير جنگ بعيد است از موقعيت فعلى امير اكرم - كه از خويشان اوست - باخبر نباشد . و تلويحا تعجب خود را از عدم برخورد وزير جنگ با امير اكرم ابراز داشت . 6
* ادامه تحصن در مشهد
طبق اخبار رسيده از مشهد نمايندگان اصناف اين شهر كه در تلگرافخانه تحصن كرده بودند ، امروز پس از متفرق شدن بار ديگر در منزل آيت اللّهزاده خراسانى 7 گرد آمده ، در آنجا بست نشستند . شكايت آنها از اداره تحديد است . 8
* زلزله در برازجان
امروز زلزله سختى در برازجان آمد . سردر برخى از خانهها ويران شد و ديوارهاى ساختمان تلگرافخانه انگليس هم ترك برداشت . پسلرزههاى اين زلزله تا پاسى از شب ادامه داشت .
در اين حادثه تلفات جانى نبوده است . 9
* بازگشت فوج سنگين اسلحه
فوج سنگين اسلحه كه در نبردهاى شمال غرب ايران و در رفع غائله سيميتقو عمل كرده بود در بازگشت از آذربايجان امروز وارد زنجان شد . اين فوج فردا به سوى قزوين حركت خواهد كرد . 10
* تكذيبيه خليفهگرى ارامنه آذربايجان
خليفهگرى كل ارامنه آذربايجان در نامهاى كه امروز به امير لشكر شمال غرب نوشت مندرجات روزنامه وارليق را تكذيب كرد . ( ر . ك : 30 مرداد ) اين خليفهگرى مطلب چاپ شده را كه مىگفت ارمنيهاى همراه سيميتقو كه مجبور شدند با او فرار را برقرار ترجيح دهند در كشتار مسلمانان دخيل بودند ، تكذيب كرد و با تأكيد اظهار داشت كه ارامنه ايران دولتخواه و در هر مورد با مسلمين متفق و همرأى هستند . 11
* دستور رضا خان به اعدام دستگيرشدگان
در پى ارسال خبر دستگيرى سه تن از متمردان مرزى توسط امير لشكر شرق ( ر . ك : 16 آذر ) و تقاضاى اعدام آنها ، رضا خان وزير جنگ امروز پاسخ داد : « بعد از محاكمه هر سه نفر را اعدام نماييد . » 12
* ديدار ميلسپو و لورن
امشب ميلسپو مديركل ماليه ايران با سرپرسى لورن وزير مختار انگليس ديدار كرد . ميلسپو خواستار روابط صادقانه با لورن بود اما دلش نمىخواست اين روابط در شرايط فعلى آشكار باشد . ميلسپو در اين ديدار به لورن گفت كه نسبت به منافع خارجى بىطرف است و اظهار اميدوارى كرد كه موقعيت مالى ايران در صورت نبود معارضات بين المللى و حمايت دولت با يك مديريت عادى و مناسب قابل ساماندهى است . ميلسپو درباره امتياز نفت شمال هم مىگويد ، با روشى كه ايران براى اعطاى امتياز پيش گرفته ، كمپانيهاى نفت استاندارد و سينكلر تن به گرفتن آن نخواهند داد . هرچند دولت از قبل اعطاى اين امتياز مشتاق گرفتن وام ده ميليون دلارى از امريكاست اما با اين شيوه عملى نخواهد شد . در اين ديدار لورن به ميلسپو مىگويد كه دولت متبوع او همچنان مايل است ايران را تحت فشار نگاه دارد و اين موضوع بسيار حائز اهميت است . 13
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1274 ، صص 1 و 2 .
( 2 ) . مدرس در پنج دوره تقنينيه ، ج 1 ، ص 367 .
( 3 ) . مكى ، تاريخ بيست ساله ايران ، ج 2 ، ص 233 .
( 4 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 4 ، ص 9 .
( 5 ) . روزنامه ايران ، شم 1274 ، ص 3 .
( 6 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 27 - 14 - 49 - 1301 .
( 7 ) . براساس منابع موجود مىتوان حدس زد كه منظور از آيت اللّهزاده خراسانى همان ميرزا محمد آقازاده خراسانى است . وى فرزند دوم آيت اللّه ملا محمد كاظم آخوند خراسانى بود . آخوند خراسانى چهار فرزند پسر داشت . ميرزا مهدى آيت اللّهزاده خراسانى ؛ كه در تير 1302 از جمله سى تن عالمانى بود كه به فرمان حكومت دستنشانده انگليس از عراق تبعيد و وارد كرمانشاه شد . ميرزا محمد آقازاده نجفى ؛ كه از مجتهدان متنفذ خراسان بود . ميرزا احمد كفايى خراسانى ؛ كه مجتهدى صاحبنفوذ بود و حسن كفايى ؛ كه شش دوره نماينده مشهد و درگز در مجلس شوراى ملى و نيز نماينده مجلس مؤسسان در 1304 ش و يك دوره نماينده مجلس سنا گرديد .
ميرزا محمد آقازاده خراسانى در نيمه شعبان 1294 / 3 شهريور 1256 در نجف متولد شد . تحصيل را در علوم متداول حوزه گذراند و در محرم 1325 از پدر اجازه اجتهاد دريافت كرد و به توصيه همو راهى مشهد رضوى شد و در مسجد گوهرشاد حوزه درسى تشكيل داد و سالها رياست حوزه علميه مشهد را برعهده داشت . آقازاده در نخستين سال اقامتش در ذى القعده 1326 عليه حكومت محمد على شاه اعتراض و به ايراد خطبه پرداخت و سه ماه بعد انجمن ايالتى مشهد را افتتاح كرد . با بالا گرفتن اعتراضات مردمى او رسما خواستار بازگشايى مجدد مجلس شوراى ملى گرديد و پس از آن در آستانه فتح تهران به همراه سيد محمد طباطبايى و به نام رهبران جنبش انقلابى مشهد ارگ حكومتى شهر را محاصره كرد . نفوذ و قدرت او ، مخالفانش را بر آن داشت تا او را در 1329 ق ترور كنند كه نافرجام ماند . در دى 1299 آقازاده به اتفاق حاج آقا حسين قمى فتواى حرمت مشروبخوارى در اماكن متعلق به آستان قدس رضوى را صادر كرد . در همين ايام او كه درصدد ايجاد رابطه حسنه ميان دولت مركزى و كلنل پسيان بود ، با شنيدن خبر قتل پسيان در مهر 1300 كسى را مأمور آوردن جسد او كرد . به دنبال ناكامى سردار سپه در ماجراى جمهورىخواهى و نيز عزل وى به فرمان احمد شاه و در پى آن ترك تهران ، آقازاده طى نامهاى در 21 فروردين 1303 براى رياست مجلس خواستار دلجويى دولت از سردار سپه و بازگرداندن او شد .
در واقعه مسجد گوهرشاد در تير 1314 اگرچه او دخالتى نداشت اما حكومت كه درصدد منكوب كردن متنفذين بود ، او را در آبان 1314 دستگير و به يزد تبعيد كرد . پس از چهار ماه به مشهد بازگردانده شد و سپس به تهران روانه گرديد و در ديوان حرب محاكمه شد . او كه ابتدا به اعدام محكوم شده بود با وساطت برادرش ميرزا مهدى آيت اللّهزاده خراسانى از مرگ رهايى يافت اما تحت الحفظ در خانهاى در خيابان رى تهران توقيف شد . ميرزا محمد آقازاده در 26 دى 1316 در تهران درگذشت و جنازهاش در حرم حضرت عبد العظيم حسنى در رى مدفون شد .
( گلشن روغنى ، « آقازاده خراسانى ، محمد » ، صص 252 - 250 ) .
( 8 ) . روزنامه اقدام ، شم 96 ، ص 3 .
( 9 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 99 ، ص 3 .
( 10 ) . روزنامه اتحاد ، شم 270 ، ص 1 .
( 11 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 4 ، ص 14 .
( 12 ) . همان ، پ 10 ، ص 9 .
( 13 )OF E 13835 / 7 / 34 .