كما فى السابق تكميل و اقلا اهالى شهر شبها از هجوم و سرقت تراكمه آسوده خواهند بود . » اين كارگزارى در پايان نوشت كه قرهسورانها به واسطه نرسيدن حقوق حاضر به كار نيستند و حركت پست دولتى را به عهده تعويق انداختهاند . 9
* مكاتبات بيهوده
وزارت ماليه در نامهاى كه به وزارت امور خارجه نوشت ، ادامه مكاتبات بين ادارات مختلف را براى خريد كشتى ، كارى بيهوده دانست كه نمىتواند جلو « عمليات متهورانه قاچاقچيان » را بگيرد . وزارت ماليه با اشاره به كشف 292 صندوق كالاى قاچاق ، خساراتى را كه از اين ناحيه به خزانه دولت وارد مىشود جبرانناپذير دانست و اقدام براى خريد يك فروند كشتى موتوردار را ضرورى خواند . در پانوشت اين نامه آمده است كه با مشاور الممالك در مسكو و نواب 10 در برلن مكاتباتى براى خريد صورت گرفته كه بايد تعقيب شود و نتيجه امر روشن گردد . 11
* قاچاق پول ايران به هندوستان
« كارگزارى اول مهام خارجه خراسان و سيستان » در گزارشى اطلاع داد كه پول نقره ايران به هندوستان قاچاق مىشود . « دو قرانى ايران را تبديل به سكه روپيه نموده ، هر روپيه سه قران و دهشاهى يا چيزى كمتر مىفروشند . » كارگزار هشدار داد كه ادامه اين روند موجب برچيده شدن پول ايران خواهد شد به طورى كه اكنون نيز اين نوع مسكوكات ايرانى كمياب شده است . وى خاطرنشان كرد در زمان زمامدارى مشير الدوله موضوع را متذكر شده بود و پيشنهاد كرده بود « پول نقره ايران را از صورت تجارت خارج نمايند كه به خارجه نرود . . . مادامى كه پول نقره ايران در عراق عرب و هندوستان صرف مىكند [ به صرفه است ] به هر وسيله باشد تجار خارجه و داخله براى منفعت خود بهطور قاچاق خواهند برد . » 12
* پىگيرى بدهى وليعهد ، اين بار از طريق سفارت انگليس
مخارجى كه محمد حسن ميرزا ، وليعهد هنگام سفر احمد شاه به اروپا و نيز در بازگشت خود به ايران ، در عراق كرد يك بار توسط نماينده سياسى ايران به وزارت خارجه منعكس شد . در پى نداشتن جوابى از سوى ايران موجب شد كه سفارت انگليس در تهران در نامهاى كه به قوام السلطنه رياست وزراء نوشت موضوع را يادآورى كرده ، بنويسد كه وليعهد در ژانويه 1921 يكهزار و ششصد و ده روپيه و چهار آنه و در مى 1922 چهارهزار و ششصد و پنجاه و يك روپيه و يك آنه و در جمع 6261 روپيه و 5 آنه بدهكار است . سر پرسى لورن در اين نامه خواستار تسويه حساب شد . 13
* نادر و رضا خان
پس از كتك خوردن يكى از روزنامهنگاران از رضا خان كه در پى درج مقالهاى انتقادى از او صورت گرفت ، روزنامه نوبهار در شماره امروز خود نوشت كه مدير جريده احضار شد و از او سئوال شد : مقصودت چيست ؟ و او نيز در پاسخ گفت كه مىخواهم كه شما نادر شويد . پس از كتك ، اين روزنامهنگار را به محكمه نظامى مىفرستند . نوبهار ادامه مىدهد كه نبود قانون هيأت منصفه موجب پديد آمدن اين صحنهها مىشود و « تأسف داريم كه چگونه سياسيون و احرار ما غافل از اين هستند كه در قرن بيستم كسى نمىتواند نادر يا بناپارت بشود و جريان ترقيات اجتماعى اين اصل را محو نموده و به جاى نادرها و بناپارتها " واشنگتن " مىپروراند و صلاح بزرگان و رجال ما در نادر شدن نيست . » 14
* تقاضاى تأسيس مدرسه آليانس اسرائيلى
امروز نامهاى با سربرگ آليانس جهانى اسرائيلى
Alliance Israellte Universelle
به قوام السلطنه فرستاده شد كه در آن نوشته بود « جناب وزير مختار فرانسه به اينجانب اجازه افتتاح مدرسه آليانس داده است . و بىنهايت ممنون مىشوم چنانچه حضرت اشرف مقرر فرماييد اوامر لازمه در تأمين وضعيات مؤسسات و شاگرد خود صادر فرماييد . » 15
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1223 ، ص 3 .
( 2 ) . روزنامه اتحاد ، شم 239 ، ص 2 .
( 3 ) . در پى اقداماتى كه سرانجام به پيمان سور ( 1920 م ) منجر شد و از نتايج آن از بين رفتن امپراطورى عثمانى بود ، مصطفى كمال پاشا ( آتاتورك ) كه رهبرى عدهاى از مخالفان اين اقدام را بر عهده داشت ، اعلاميهاى صادر و در آن حكومت سلطان محمد و صدر اعظمش را محكوم كرد و در پى اين اعلاميه درآوريل 1920 مجلس كبير ملى ( بيوك ملت مجلسى ) را در آنكارا تشكيل داد و خود به رياست آن برگزيده شد . دومين دوره مجلس كبير ملى - كه اكثريت اعضايش از حزب خلق ( خلق فرقهسى ) بودند و مصطفى كمال آن را تأسيس كرده بود - در 29 اكتبر 1923 در تركيه جمهورى اعلام كرد و مصطفى كمال را به رياست جمهورى رساند . اين مجلس يك سال بعد ( 1924 م ) نظام حكومت خلافت را در تركيه ملغى كرد و قانون اساسى جديدى وضع نمود . مصطفى كمال پاشا ( آتاتورك ) در مدت 14 سال رياست جمهورى خود عملا به عنوان ديكتاتور حكومت كرد و حزب خلق او تنها حزب قانونى تركيه محسوب مىشد .
( 4 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 95 - 6 - 15 - 1301 .
( 5 ) . روزنامه اتحاد ، شم 239 ، ص 2 .
( 6 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 70 ، ص 2 .
( 7 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 17 - 6 - 28 - 1301 .
( 8 ) . در برخى از شهرها وزارت امور خارجه دفاترى را داير مىكرد و بسيارى از امور مربوط به اتباع خارجى ، مراسلات و مخابرات و تهيه گزارشها با دولتها را از طريق آنها به انجام مىرساند . در رأس اين دفاتر يكى از اجزاء وزارت امور خارجه مىنشست كه با سمت كارگزارى مشهور بود . او از وزارت امور خارجه دستور مىپذيرفت . در اين ميان برخى از شهرها و نقاط به سبب موقعيت فوق العاده و اهميت آن در انجام روابط ميان دو كشور ، به آن دفاتر عنوان « كارگزارى مهام خارجه » اطلاق و امور مهمى كه گاه در برههاى و در جريان روابط سياسى و خارجى نقش حياتى را ايفا مىكردند ، توسط آنها انجام مىشد . از جمله اين دفاتر « كارگزارى مهام خارجه استرآباد و مضافات » است كه علاوه بر استرآباد امور مربوط به نواحى اطراف را نيز بر عهده داشت .
( 9 ) . همان ، 1 - 21 - 49 - 1301 .
( 10 ) . براى آگاهى از زندگى حسينقلى خان نواب ، ر . ك : همين كتاب ، ج 1 ، ص 175 .
( 11 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 9 - 5 - 30 - 1301 .
( 12 ) . همان ، 1 - 41 - 30 - 1301 .
( 13 ) . همان ، 1 - 2 - 36 - 1301 .
( 14 ) . روزنامه نوبهار ، شم 1 ، مورخه 2 ميزان 1301 ، ص 16 .
( 15 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 3 - 19 - 32 - 1301 .